Mỗi buổi chiều, khi mặt trời chạm chân trời phía tây, người Ai Cập cổ ngước nhìn với một nỗi lo thầm kín. Bởi họ biết một bí mật: mặt trời không chỉ lặn. Mặt trời chết. Và mỗi đêm, nó phải chiến đấu để sống lại.

Ban ngày, thần Ra (đọc "Ra") chèo con thuyền mặt trời băng ngang bầu trời. Ánh sáng của ngài sưởi ấm ruộng đồng, làm chín lúa mì, soi đường cho con người. Đó là con thuyền ban ngày, rực rỡ và bình yên.

Nhưng khi tới chân trời tây, Ra bước sang một con thuyền khác — con thuyền của đêm. Ngài rời khỏi thế giới người sống và đi vào Duat (đọc "Đu-át") — âm phủ, vương quốc tối tăm nằm dưới lòng đất, nơi các linh hồn người chết cư ngụ.

Duat không phải một chuyến đi dễ dàng. Nó chia làm mười hai giờ, mỗi giờ là một vùng đất khác, mỗi giờ ẩn chứa một hiểm nguy. Và ở giữa hành trình, chờ sẵn trong bóng tối, là kẻ thù truyền kiếp của mọi ánh sáng.

Tên nó là Apophis (đọc "A-pô-phít").

Apophis là một con rắn khổng lồ, dài đến mức thân nó có thể quấn quanh cả một ngọn núi. Nó không có mắt để nhìn, không có tai để nghe, chỉ có một cái miệng khổng lồ và một cơn đói không bao giờ dứt. Apophis là hiện thân của hỗn mang — thứ mà người Ai Cập gọi là isfet, đối cực của trật tự Ma'at. Nó có từ trước cả khi Ra sinh ra, và nó chỉ muốn một điều: nuốt trọn mặt trời, dập tắt ánh sáng, kéo cả vũ trụ trở lại bóng tối của Nun.

Nếu Apophis thắng dù chỉ một đêm, mặt trời sẽ không bao giờ mọc lại. Và thế giới sẽ chấm dứt.

Con thuyền của Ra không đi một mình. Trên đó có cả một đoàn hộ tống các thần. Có Thoth (đọc "Thốt") thần trí tuệ, cầm những câu thần chú mạnh mẽ. Có Isis (đọc "I-sít") nữ thần phép thuật, người biết những lời bùa có thể trói buộc cả rắn hỗn mang. Và đứng ngay ở mũi thuyền, cầm giáo, là một vị thần dữ dội mà không ai ngờ tới: Set (đọc "Sết").

Đúng vậy — Set, vị thần của bão tố và hỗn loạn, kẻ về sau sẽ giết chính anh ruột mình. Nhưng trong cuộc chiến chống Apophis, sức mạnh hoang dã của Set lại là vũ khí quý nhất. Chỉ có một kẻ hung bạo mới đủ sức đối đầu với con rắn hung bạo nhất. Đêm nào Set cũng đứng canh mũi thuyền, đôi mắt đỏ dò tìm trong bóng tối.

Đến giờ thứ bảy của đêm, mọi thứ tối lại. Nước trong Duat đặc quánh. Và rồi con thuyền dừng khựng.

Apophis đã tới.

Con rắn quấn thân quanh dòng nước, chặn đứng con thuyền. Nó phồng mình lên, hút cạn nước dưới thuyền, khiến con thuyền của Ra mắc kẹt như một chiếc lá trên cát khô. Cả đoàn thần chao đảo. Ánh sáng của Ra bắt đầu lịm đi. Trong khoảnh khắc đó, cả vũ trụ nín thở.

Nhưng các thần không lùi bước.

Isis cất tiếng. Nàng đọc những lời bùa cổ xưa, những câu thần chú buộc chặt lấy thân rắn, khiến nó tê liệt, khiến nó lú lẫn không biết mình đang ở đâu. Thoth ghi những lời nguyền lên không khí, làm suy yếu sức mạnh hỗn mang của nó. Các thủy thủ thần dùng dây thừng, quấn quanh những khúc thân khổng lồ của con rắn.

Và khi Apophis đã bị trói, bị làm cho mê muội, Set lao tới.

Ngài giương cây giáo lớn và đâm thẳng vào thân con rắn. Ngài chặt nó ra từng khúc. Máu của hỗn mang đổ xuống, nhưng ánh sáng của Ra bừng trở lại. Con thuyền được giải phóng, lướt tiếp trên dòng nước Duat.

Người Ai Cập tin rằng chính những cơn bão cát đỏ ngầu trên sa mạc, những lúc mặt trời bị mây đen che khuất giữa ban ngày, là dấu vết của cuộc vật lộn này — những lúc Apophis suýt thắng.

Nhưng có một điều nghiệt ngã: Apophis không bao giờ chết hẳn.

Dù bị chặt ra từng mảnh mỗi đêm, đến hôm sau con rắn lại nguyên vẹn, lại đói, lại chờ. Bởi hỗn mang không thể bị tiêu diệt vĩnh viễn — nó chỉ có thể bị đánh lui, đêm này qua đêm khác, mãi mãi. Đó là lý do cuộc chiến của Ra không bao giờ kết thúc. Trật tự phải được giành lại mỗi ngày, không có chiến thắng nào là vĩnh cửu.

Người Ai Cập hiểu rõ điều đó nên họ không chỉ đứng nhìn. Trong các đền thờ, các tư tế làm những hình nộm rắn Apophis bằng sáp, viết tên nó lên đó, rồi thiêu đi hoặc giẫm nát — một nghi lễ để "giúp" Ra chiến thắng. Họ tin rằng lời cầu nguyện và nghi lễ của con người cũng góp phần giữ cho mặt trời còn mọc. Con người không phải khán giả; con người là đồng minh của ánh sáng.

Sau giờ thứ bảy, con thuyền đi tiếp qua những giờ còn lại. Ở giờ thứ mười một, Apophis lại bị chặt khúc lần cuối cùng của đêm. Những linh hồn tội lỗi bị nhấn chìm trong hố lửa. Và rồi tới giờ thứ mười hai — giờ cuối cùng.

Con thuyền tiến về phía chân trời đông. Ánh sáng bắt đầu ló rạng. Và ở khoảnh khắc kỳ diệu ấy, Ra thay hình đổi dạng. Ngài không còn là ông lão mệt mỏi sau một đêm chiến đấu nữa. Ngài tái sinh thành Khepri (đọc "Khép-ri") — vị thần hình con bọ hung, biểu tượng của bình minh và của mọi sự khởi đầu mới.

Người Ai Cập để ý thấy loài bọ hung lăn những viên tròn đi trước mặt nó. Họ tưởng tượng Khepri cũng lăn viên mặt trời lên khỏi chân trời như vậy mỗi sáng. Từ trong lòng đất tối tăm, mặt trời trồi lên, mới tinh, rực rỡ, như chưa từng chết.

Và thế là ngày mới bắt đầu. Người nông dân bên bờ sông Nin thức dậy, thấy mặt trời lại lên, và thầm biết ơn: đêm qua, một lần nữa, ánh sáng đã thắng bóng tối.

Buổi tối lại đến. Ra lại bước lên con thuyền đêm. Và Apophis, nguyên vẹn trở lại, lại chờ trong giờ thứ bảy.

Cuộc chiến muôn đời giữa trật tự và hỗn mang chưa bao giờ ngơi nghỉ. Nhưng chừng nào các thần còn chèo thuyền, chừng nào con người còn cầu nguyện, chừng nào Set còn cầm giáo đứng nơi mũi thuyền — thì bình minh vẫn sẽ tới.

- Dòng thời gian (M5): Hành trình đêm của Ra chia làm 12 giờ. Bạn có nhớ giờ nào Apophis xuất hiện, và giờ nào mặt trời tái sinh không? (Gợi ý: giờ 7 và giờ 12.)

- Suy ngẫm: Người Ai Cập tin cái ác (hỗn mang) không bao giờ bị diệt hẳn, chỉ có thể đẩy lui mỗi ngày. Bạn thấy quan niệm đó bi quan hay dũng cảm?

- So sánh đa văn hóa (M7): Bắc Âu cũng có một con rắn khổng lồ vây quanh thế giới — Jörmungandr. Trung Hoa có Thiên Cẩu "nuốt mặt trời" gây nhật thực. Vì sao nhiều dân tộc hình dung kẻ thù của ánh sáng là một con rắn hay quái vật nuốt mặt trời?