Trước khi có mặt trời, trước khi có bầu trời, trước cả tiếng động đầu tiên — chỉ có nước.

Người Ai Cập gọi đại dương ấy là Nun (đọc "Nun"). Nó tối đen, lạnh lẽo và vô tận. Không có bờ, không có đáy, không có trên dưới. Nun không sống mà cũng chẳng chết. Nó chỉ đơn giản là có, trải dài mãi mãi trong im lặng.

Nhưng trong lòng nước ấy có một thứ đang chờ. Một ý muốn. Một tia sáng còn ngủ.

Rồi một ngày — dù khi đó chưa có "ngày" — tia sáng ấy thức dậy. Nó tự gọi tên mình: Atum (đọc "A-tum"), nghĩa là "Đấng Trọn Vẹn", "Đấng Tự Có". Không ai sinh ra Atum. Ngài tự tạo ra chính mình từ hư vô, bằng chính ý chí muốn tồn tại.

Nhưng Atum không có chỗ để đứng. Xung quanh chỉ toàn nước.

Thế là ngài nghĩ đến đất. Và một gò đất trồi lên khỏi mặt Nun — hòn đảo đầu tiên, khô ráo, vững chãi giữa biển hỗn mang. Người Ai Cập gọi đó là gò nguyên thủy. Về sau, mỗi ngôi đền lớn đều tin rằng nền của mình chính là gò đất ấy, nơi thế giới bắt đầu.

Atum đứng trên gò đất, cô độc. Ngài là sinh vật duy nhất trong toàn vũ trụ.

Và một vị thần cô đơn thì muốn có con.

Atum tạo ra hai người con đầu tiên từ chính hơi thở và sức sống của mình. Người con trai là Shu (đọc "Su") — thần của không khí, của khoảng trống và ánh sáng khô ráo. Người con gái là Tefnut (đọc "Tép-nút") — nữ thần của hơi ẩm, của mưa và sương. Một khô, một ướt. Một đực, một cái. Cặp đôi đầu tiên của sự sống.

Có Shu và Tefnut, thế giới bắt đầu có không khí để thở và nước để nuôi dưỡng. Vũ trụ không còn chỉ là một gò đất trơ trọi nữa.

Nhưng rồi tai họa suýt xảy ra.

Shu và Tefnut đi lạc vào bóng tối bao la của Nun. Trong biển nước vô tận, hai đứa con biến mất. Atum tìm mãi không thấy. Nỗi lo của người cha dâng lên thành nước mắt.

Atum tháo một con mắt của mình ra — con mắt sáng như lửa — và sai nó đi tìm hai đứa con. Con mắt lặn vào bóng tối, sục sạo khắp Nun. Rất lâu sau, nó dẫn Shu và Tefnut trở về.

Atum mừng đến phát khóc. Và từ những giọt nước mắt rơi xuống gò đất, loài người sinh ra. Trong tiếng Ai Cập, từ chỉ "nước mắt" và từ chỉ "loài người" nghe gần giống nhau — nên người xưa kể rằng con người là nước mắt của đấng sáng thế. Chúng ta sinh ra từ nỗi buồn và niềm vui đoàn tụ của một vị thần.

Nhưng con mắt trở về thì nổi giận. Trong lúc nó đi vắng, Atum đã mọc một con mắt mới sáng hơn. Con mắt cũ ghen tị.

Atum dỗ dành nó. Ngài đặt con mắt lên trán mình dưới hình một con rắn hổ mang dựng đứng — biểu tượng quyền uy sẽ theo các pharaoh suốt ba nghìn năm, gọi là uraeus. Từ đó con mắt trở thành người canh gác, phun lửa vào bất cứ kẻ thù nào dám đến gần đấng sáng thế.

Giờ đây Atum có một danh hiệu mới, rực rỡ hơn. Khi ngài lên cao và tỏa sáng khắp bầu trời, người ta gọi ngài là Ra (đọc "Ra") — thần mặt trời. Atum là mặt trời lúc hoàng hôn và trong lòng đất; Ra là mặt trời ban ngày chói lọi. Cùng một đấng, hai gương mặt.

Từ Shu và Tefnut, thế hệ thần tiếp theo ra đời.

Con của họ là Geb (đọc "Ghép"), thần mặt đất, và Nut (đọc "Nút"), nữ thần bầu trời. Hai anh em này yêu nhau tha thiết. Họ ôm chặt lấy nhau đến mức không còn khoảng trống nào giữa trời và đất. Không có chỗ cho mưa rơi, cho cây mọc, cho sinh vật sống.

Ra nhìn xuống và không hài lòng. Vũ trụ cần khoảng cách để thở.

Ngài ra lệnh cho Shu — thần không khí — chen vào giữa hai người. Shu đặt hai tay lên thân Nut và nâng bổng nàng lên cao, thật cao, cho tới khi thân nàng uốn cong thành một vòm khổng lồ phủ kín thế gian. Từ đó, bầu trời chính là thân thể của Nut, cong mình che chở mặt đất. Những ngôi sao là những viên ngọc lấp lánh trên da nàng.

Còn Geb nằm lại bên dưới. Núi đồi là thân ngài nhô lên, đồng bằng là lưng ngài trải rộng. Khi Geb cười, mặt đất rung chuyển — đó là động đất.

Trời và đất bị chia lìa mãi mãi, chỉ có thể nhìn nhau qua khoảng không của Shu. Nhưng chính sự chia lìa ấy mới tạo ra không gian cho sự sống nảy nở giữa hai người.

Vậy là vũ trụ đã có hình hài: Nun bao quanh tất cả, gò đất ở giữa, Geb làm nền, Nut làm vòm, Shu giữ khoảng cách, Ra thắp sáng. Trật tự — thứ người Ai Cập gọi là Ma'at (đọc "Ma-át") — đã thắng thế trước hỗn mang. Nhưng hỗn mang không bao giờ biến mất; nó chỉ lùi ra rìa vũ trụ, chờ ngày quay lại.

Chỉ còn một điều nữa.

Nut mang thai. Nàng sắp sinh ra một thế hệ thần mới. Nhưng Ra nghe lời tiên tri rằng một trong những đứa cháu ấy sẽ đoạt ngôi vua của ngài. Nổi giận và sợ hãi, Ra ban một lời nguyền cay nghiệt: Nut không được sinh con vào bất kỳ ngày nào trong năm.

Một năm khi ấy có ba trăm sáu mươi ngày. Lời nguyền bịt kín mọi ngày. Nut tuyệt vọng.

Nàng tìm đến Thoth (đọc "Thốt") — vị thần trí tuệ đầu chim cò quăm, khôn ngoan nhất trong các thần. Thoth thương nàng, và ông có một kế.

Thoth tìm đến thần Mặt Trăng chơi một ván cờ. Ông đặt cược, và mỗi ván thắng, ông lấy đi một chút ánh sáng của Mặt Trăng. Ông thắng đủ ánh sáng để nặn ra năm ngày mới — năm ngày không thuộc về năm cũ, nằm ngoài lời nguyền của Ra. (Người Ai Cập về sau quả thật có một năm 360 ngày cộng thêm 5 ngày lễ đặc biệt cuối năm — đó là dấu vết của câu chuyện này.)

Trong năm ngày mới ấy, Nut sinh ra bốn người con.

Ngày thứ nhất, nàng sinh Osiris (đọc "Ô-si-rít") — người sẽ làm vua đầu tiên của thế gian. Ngày thứ hai, một vị thần khác. Ngày thứ ba, nàng sinh Set (đọc "Sết") — mạnh mẽ và dữ dội. Ngày thứ tư, nàng sinh Isis (đọc "I-sít") — nữ thần phép thuật. Ngày cuối, nàng sinh Nephthys (đọc "Nép-thít").

Chín vị thần lớn — Atum/Ra, Shu, Tefnut, Geb, Nut, Osiris, Isis, Set, Nephthys — hợp thành Ennead (đọc "En-nê-át"), "Chín Thần" của thành Heliopolis. Họ là gia đình thần thánh cai quản buổi bình minh của thế giới.

Vũ trụ đã đủ đầy. Đất, trời, không khí, mặt trời, và một dòng dõi thần trẻ đầy sức sống.

Nhưng lời tiên tri Ra từng sợ vẫn còn đó, chưa ứng nghiệm. Trong bốn người con của Nut, hai anh em Osiris và Set nhìn nhau. Một người sinh ra để dựng xây. Một người sinh ra để phá vỡ. Và ngày Osiris đội vương miện lên đầu, cơn ghen tị trong lòng Set sẽ bắt đầu lớn dần — cho tới khi nó nuốt chửng cả thế gian.

- Bản đồ quan hệ (M1): Thử vẽ cây gia đình từ Nun xuống: Nun → Atum/Ra → Shu & Tefnut → Geb & Nut → Osiris, Set, Isis, Nephthys. Bạn thấy bốn thế hệ thần chưa?

- So sánh đa văn hóa (M7): Vũ trụ Ai Cập bắt đầu từ nước tối (Nun). Thần thoại Hy Lạp bắt đầu từ Chaos (hỗn mang), Bắc Âu từ vực thẳm Ginnungagap. Vì sao gần như mọi dân tộc đều tưởng tượng khởi nguyên là một khoảng trống tối tăm?

- Câu hỏi: Nếu bạn là Ra và nghe lời tiên tri rằng cháu mình sẽ soán ngôi, bạn sẽ nguyền rủa để ngăn nó ra đời, hay để mọi chuyện diễn ra tự nhiên?