Người Đan Mạch ăn mừng suốt một ngày một đêm, rồi phạm đúng sai lầm mà mười hai năm sợ hãi lẽ ra phải dạy cho họ: họ ngủ lại trong Heorot mà không cắt gác.

Bởi con quái đã chết. Cánh tay nó vẫn treo trên xà nhà kia thôi. Còn gì phải sợ nữa?

Beowulf được xếp chỗ nghỉ ở một gian riêng ngoài điện — một vinh dự dành cho khách quý. Vì vậy, đêm ấy chàng không có mặt trong Heorot.

Nửa đêm, cánh cửa lại bật tung.

Lần này không phải Grendel.

Trong đầm lầy đen ngòm ngoài kia còn một sinh vật nữa — mẹ của Grendel. Trường ca cổ không cho bà ta một cái tên, chỉ gọi là "người đàn bà sói của vực nước", "kẻ cái trong hồ". Suốt mười hai năm bà ta nằm dưới đáy, để đứa con đi săn một mình. Đêm trước, đứa con lết về, mang theo vết thương không thể cứu, và chết trong lòng bà.

Bây giờ bà ta lên bờ. Không phải để phá phách. Không phải vì đói.

Bà ta lên để đòi nợ máu.

Theo luật của thế giới ấy — luật mà chính người Đan Mạch cũng sống theo — một mạng phải trả bằng một mạng. Bà ta không giết bừa. Bà ta bước qua bao nhiêu người đang ngủ, và chỉ chọn đúng một người: Æschere (đọc: Ét-sơ-rơ), vị cố vấn già nhất, người bạn thân thiết nhất của vua Hrothgar. Người mà mất đi sẽ khiến vua đau nhất.

Rồi bà ta giật lấy cánh tay Grendel khỏi xà nhà, ôm nó vào lòng, và biến vào đêm.

Sáng ra, Beowulf được gọi tới. Chàng thấy Hrothgar ngồi đó, không còn là ông vua vừa cười vang trong tiệc, mà là một ông già gục xuống.

"Đừng hỏi ta có ngủ ngon không," vua nói. "Æschere chết rồi. Người đã cùng ta ra trận từ thời trẻ, người ta tin hơn tin chính mình. Ta cứ tưởng nỗi khổ đã hết. Ta quên mất rằng quái vật cũng có ruột thịt."

Rồi ông kể cho chàng nghe về nơi lũ quái ở.

Cách đó không xa có một vùng đầm hoang, sương phủ quanh năm. Giữa đầm là một hồ nước đen như mực, quanh bờ mọc những cây già rễ bám vào vách đá. Đêm đêm, người ta thấy trên mặt hồ có lửa cháy — thứ lửa không ai giải thích được. Người ta kể rằng con hươu bị chó săn đuổi tới bờ hồ ấy thà quay lại chịu chết còn hơn nhảy xuống nước.

"Không ai biết đáy hồ đó sâu bao nhiêu," Hrothgar nói. "Không ai từng xuống mà lên."

Beowulf đứng dậy.

"Thưa vua, đừng than khóc. Với người dũng cảm, báo thù cho bạn tốt hơn là khóc thương bạn. Ai rồi cũng phải chết; hãy làm cái việc khiến người ta còn nhắc tên mình sau khi chết. Hãy dẫn tôi tới hồ ấy. Con quái đó có trốn xuống đâu, tôi cũng theo xuống."

Cả đoàn lên ngựa đi qua vùng đất mỗi lúc một hoang vắng: dốc đá hẹp, vách đứng, những hang nước tối. Tới bờ hồ, họ thấy đầu của Æschere đặt trên mỏm đá — lời nhắn của kẻ dưới nước. Mặt hồ đỏ quạch, và dưới đó, những hình thù dài ngoẵng đang lượn qua lượn lại: lũ thủy quái, rắn nước khổng lồ, thứ chỉ có trong ác mộng thủy thủ.

Không ai nói gì. Beowulf mặc áo giáp lưới — tấm giáp dệt tay chặt tới mức không mũi giáo nào xuyên nổi, cũng là thứ sẽ giữ chàng chìm xuống chứ không cho nổi lên.

Rồi một chuyện bất ngờ xảy ra. Unferth — chính kẻ từng mỉa mai chàng trong tiệc — bước tới, hai tay dâng thanh gươm quý nhất của mình: Hrunting (đọc: Rân-tinh), lưỡi thép cổ tôi trong máu trận, chưa từng phụ lòng ai cầm nó.

Đó là cách một người kiêu ngạo xin lỗi mà không cần nói lời xin lỗi. Beowulf nhận gươm, gật đầu.

Chàng quay sang Hrothgar và nói lời cuối, phòng khi không trở lại: hãy chăm sóc người của chàng, hãy gửi báu vật vua ban về cho vua Hygelac xứ Geat, và hãy trao thanh gươm Hrunting lại cho Unferth.

Nói xong, chàng lao xuống hồ.

Chàng chìm. Chìm mãi. Trường ca kể rằng phải mất gần trọn một ngày mới tới đáy — thời gian đủ dài để trên bờ, người Đan Mạch tin rằng chàng đã chết và lục tục ra về, chỉ còn người Geat ngồi lại nhìn mặt nước.

Trong lúc chìm, lũ thủy quái xông tới cắn xé. Tấm giáp lưới giữ chàng nguyên vẹn. Rồi một bàn tay khổng lồ chộp lấy chàng từ trong bóng tối và kéo đi.

Mẹ của Grendel lôi chàng vào một cái hang dưới đáy hồ — nhưng lạ thay, trong hang lại khô ráo. Có mái vòm đá, có một thứ ánh lửa xanh lét soi rõ mọi vật, và nước không tràn vào. Đó là ngôi nhà mà giống loài ấy đã ở từ những thời xa xưa, nơi chất đầy vũ khí và của cải cướp được của bao đời người.

Beowulf đứng dậy, rút Hrunting, và bổ xuống.

Lưỡi gươm cổ, thanh gươm chưa từng phụ ai, giáng đúng đầu con quái — và nảy bật ra như đánh vào đá. Không một vết. Lần đầu tiên trong đời nó, Hrunting vô dụng.

Beowulf ném gươm đi.

Lại là hai bàn tay, như đêm với Grendel. Nhưng lần này khác hẳn. Đây là sân nhà của kẻ thù. Bà ta quật chàng ngã xuống nền hang, đè lên người chàng. Tấm giáp lưới chịu đòn thay chàng, cứng đầu giữ lấy mạng chủ nhân thêm một nhịp.

Beowulf vùng lên được, loạng choạng lùi lại — và nhìn thấy nó.

Trên vách hang treo một thanh gươm khổng lồ, di vật của những người khổng lồ thời cổ, nặng tới mức không người thường nào nhấc nổi.

Chàng nhấc nó lên.

Với sức mạnh của ba mươi người dồn vào một nhát, Beowulf chém. Trận đấu kết thúc ngay tại đó. Mẹ của Grendel gục xuống nền hang đá, và ánh lửa xanh trong hang bừng sáng lên như mặt trời rọi qua khe núi.

Chàng đứng thở, rồi đi sâu vào trong. Chàng tìm thấy thi thể Grendel nằm đó. Vì món nợ với Hrothgar, chàng mang theo thủ cấp của con quái làm bằng chứng — nhưng không đụng tới một đồng vàng nào trong kho báu chất quanh. Vàng của lũ quái, chàng không cần.

Lạ lùng thay, khi chàng cầm lại thanh gươm khổng lồ, lưỡi thép bắt đầu tan chảy trong tay chàng như băng gặp nắng, cho tới khi chỉ còn cái chuôi vàng chạm chữ cổ. Người đời sau đọc nó như một điềm: có những sức mạnh chỉ được phép dùng đúng một lần, cho đúng một việc.

Trên mặt hồ, nước đang sôi bỗng lặng và trong trở lại.

Người Geat ngồi bên bờ thấy cái đầu chàng nhô lên. Họ nhảy cẫng, chạy ào xuống đón. Phải bốn người mới khiêng nổi thủ cấp Grendel về Heorot, xỏ qua một cây giáo dài.

Hrothgar đón chàng, cầm lấy cái chuôi gươm còn lại, và nói một điều mà Beowulf sẽ chỉ hiểu hết vào cuối đời:

"Con đã diệt hai con quái. Nhưng hãy nhớ lời một ông già: sức mạnh không ở với ai mãi. Có kẻ được ban tất cả, rồi quên mất rằng mình chỉ mượn. Bệnh tật, lửa, lưỡi gươm, hay chỉ tuổi già thôi — rồi cũng đến lượt con. Hãy chọn cái vinh quang lâu bền, đừng chọn cái kiêu ngạo chóng tàn."

Beowulf về xứ Geat, trao lại mọi báu vật cho vua Hygelac như một người bề tôi trung thành. Chàng còn sống thêm nửa thế kỷ nữa, và làm vua trong năm mươi năm yên bình.

Cho tới cái đêm ai đó ăn trộm một chiếc cốc vàng khỏi một hang đá cổ, và đánh thức thứ đã ngủ ba trăm năm.

🐉 Bách khoa quái vật (M4): Mẹ của Grendel — kẻ cái dưới đáy hồ, không tên trong nguyên tác. Điểm mạnh: miễn nhiễm cả với gươm quý; chiến đấu trong hang khô dưới đáy nước, nơi không ai theo được. Điểm yếu: chính cái hang là kho vũ khí cổ — bà ta cất giữ đúng thứ có thể giết mình. Ghi chú: bà ta là quái vật duy nhất trong truyện có động cơ chính đáng theo luật thời ấy — báo thù cho con.

🔀 Nếu là bạn? (M3): Mẹ của Grendel chỉ giết đúng một người, theo đúng luật "một mạng đền một mạng" mà chính người Đan Mạch cũng dùng. Nếu là Beowulf, bạn vẫn xuống hồ để nối dài vòng báo thù, hay dừng lại và coi như nợ đã sòng phẳng? Trường ca chọn đi tiếp — nhưng cũng chính trường ca ấy, ở đoạn sau, kể về những dòng họ diệt vong vì không ai chịu dừng trước.

🌍 Đối chiếu đa văn hóa (M7): Mô-típ anh hùng lặn xuống đáy nước gặp quái vật xuất hiện khắp nơi: Beowulf xuống hồ đen ↔ Thạch Sanh xuống hang cứu công chúa (Việt Nam) ↔ Susanoo diệt mãng xà Yamata no Orochi (Nhật) ↔ Heracles xuống đầm Lerna trị Hydra (Hy Lạp). Đáy nước, hang sâu — luôn là nơi cái ác cổ xưa nhất trú ngụ.