Sau đảo Cyclops, biển cả — giờ đã thành kẻ thù — quăng quật đoàn thuyền Odysseus tới một hòn đảo khác, xanh mướt và im lìm đến rợn người.

Odysseus chia người thành hai toán. Một toán do người bạn tên Eurylochus dẫn đầu đi thăm dò vào trong đảo. Họ tìm thấy một tòa nhà đá giữa rừng, quanh nó lảng vảng những con sói và sư tử — nhưng lạ thay, lũ thú dữ không tấn công, chỉ quẩn quanh dụi đầu như thú nuôi hiền lành. Bên trong vọng ra một giọng hát ngọt ngào và tiếng khung cửi lách cách.

Đó là nhà của Circe (đọc: Xiếc-xê) — một phù thủy xinh đẹp, con của thần Mặt Trời.

Nàng ra đón, tươi cười mời họ vào, dọn rượu và cháo thơm phức. Những thủy thủ đói khát ăn uống no nê. Nhưng trong bát cháo, Circe đã pha một thứ thuốc. Vừa buông bát, nàng vung cây gậy phép — và trong nháy mắt, cả toán người biến thành một bầy lợn. Chúng vẫn còn trí óc con người, biết mình vừa mất hình hài, nhưng chỉ kêu được tiếng ụt ịt. Circe lùa cả bầy vào chuồng.

Những con sói và sư tử quẩn quanh nhà nàng — đó cũng từng là những người khách xấu số như vậy.

Chỉ có Eurylochus đứng ngoài nghi ngờ nên thoát. Anh chạy về thuyền, mặt cắt không còn giọt máu, kể lại chuyện kinh hoàng. Odysseus lập tức đeo gươm, một mình băng rừng đi cứu đồng đội.

Trên đường, một chàng trai lạ hiện ra chặn chàng — đó là thần đưa tin Hermes cải trang. Thần trao cho Odysseus một loài thảo dược thần kỳ tên moly, hoa trắng rễ đen, để hóa giải bùa của Circe. Thần dặn: "Khi phép của nàng không có tác dụng với ngươi, nàng sẽ sợ hãi và mời ngươi kết thân. Hãy buộc nàng thề rằng sẽ không hại ngươi thêm — rồi nàng sẽ giúp ngươi."

Mọi việc diễn ra đúng như thế. Circe pha thuốc, vung gậy, nhưng Odysseus không biến thành gì cả nhờ đã ăn thảo dược moly. Chàng rút gươm. Circe kinh ngạc quỳ xuống — chưa từng có ai kháng được bùa của nàng. Nàng nhận ra người trước mặt chính là Odysseus mà một lời tiên tri từng nhắc tới, và nàng đổi thái độ.

Odysseus buộc nàng thề trước khi tin nàng. Circe giữ lời: nàng vẩy thuốc lên bầy lợn, và tất cả trở lại thành người — thậm chí còn trẻ trung, khỏe khoắn hơn trước. Cả đoàn được đón đãi tử tế trên đảo của Circe suốt một năm ròng, dưỡng lại sức sau bao gian truân.

Nhưng đảo không phải nhà. Khi các bạn nhắc chàng nhớ Ithaca, Odysseus xin Circe chỉ đường về. Nàng cho chàng lời khuyên quý giá về những hiểm nguy phía trước — và hiểm nguy đầu tiên là thứ đáng sợ vì nó êm dịu nhất: Siren (đọc: Xai-ren).

"Trên hòn đảo giữa biển," Circe nói, "có những Siren ngồi hát. Tiếng hát của chúng ngọt ngào hơn mọi âm thanh trần thế, hứa hẹn cho ngươi biết mọi bí mật của thế gian. Nhưng ai nghe mà lại gần, thuyền sẽ đâm vào đá vỡ tan, và quanh chúng chất đầy xương trắng của những kẻ đã ngã lòng. Hãy lấy sáp ong bịt tai thủy thủ, để không ai nghe được."

Rồi nàng nói thêm một điều, như hiểu rõ bản tính tò mò của Odysseus: "Còn nếu chính ngươi muốn nghe — mà ta biết ngươi muốn — thì hãy bảo họ trói ngươi thật chặt vào cột buồm. Và dặn trước: dù ngươi có van xin, gào thét đòi cởi trói tới đâu, họ càng phải trói ngươi chặt hơn."

Đến gần đảo Siren, gió bỗng lặng, mặt biển phẳng như gương. Odysseus lấy sáp ong bịt kín tai từng thủy thủ. Rồi chàng bảo họ trói mình vào cột buồm, tay chân ghì chặt vào thân gỗ, và ra lệnh: dù chàng ra dấu thế nào, cứ chèo thẳng, đừng cởi trói.

Thuyền lướt vào tầm nghe.

Và tiếng hát cất lên.

Không lời nào tả nổi. Các Siren hát đúng tên Odysseus, gọi chàng lại gần, hứa sẽ kể cho chàng nghe mọi điều đã xảy ra ở thành Troy, mọi bí mật của quá khứ và tương lai, tất cả tri thức mà một con người khao khát. Với một người luôn thèm hiểu biết như Odysseus, đó là cám dỗ hoàn hảo nhất — không phải vàng bạc, không phải khoái lạc, mà là biết tất cả.

Odysseus phát điên vì khát khao. Chàng vặn mình, gào thét, ra dấu ầm ĩ đòi thủy thủ cởi trói, mắt long lên hướng về hòn đảo. Nhưng những người chèo thuyền, tai bịt kín, không nghe thấy gì. Họ chỉ thấy chủ tướng vùng vẫy, và theo đúng lời dặn, họ tiến tới trói chàng chặt hơn nữa vào cột buồm.

Thuyền cứ thế lướt qua. Tiếng hát nhỏ dần, nhỏ dần, rồi tắt hẳn sau lưng.

Khi hòn đảo đã khuất, thủy thủ mới gỡ sáp khỏi tai và cởi trói cho chủ. Odysseus đứng dậy, run rẩy, kiệt sức — nhưng còn sống. Chàng là người duy nhất từng nghe trọn tiếng hát Siren mà không phải trả bằng mạng. Chàng đã nếm được thứ âm thanh chết người ấy, và mang theo bí mật ấy đi tiếp — nhờ đã biết trước để trói chính mình lại.

Nhưng biển chưa buông tha.

Ngay sau Siren là một eo biển hẹp, hai bên hai hiểm họa. Một bên là Scylla (đọc: Xi-la) — con quái sáu đầu ngoác ra từ vách đá, mỗi cái đầu chộp một người. Bên kia là Charybdis (đọc: Ca-ríp-đi) — cái xoáy nước khổng lồ, mỗi ngày ba lần hút cạn cả biển rồi phun ngược lên, nuốt chửng bất cứ con thuyền nào lại gần.

Circe đã dặn: không thể tránh cả hai. Nếu né xoáy nước Charybdis, cả thuyền chìm. Nếu đi sát vách đá Scylla, chỉ mất sáu người. Một lựa chọn tàn nhẫn: hy sinh vài người để cứu số còn lại.

Odysseus chọn đi sát Scylla. Chàng không nói cho thủy thủ biết, sợ họ hoảng loạn buông chèo. Khi thuyền lướt qua, sáu cánh tay quái vật vươn ra, cuốn đi sáu người bạn đang gọi tên chàng. Đó là khoảnh khắc đau đớn nhất trong cả hành trình — chàng phải đứng nhìn, biết trước, mà không thể cứu.

Con thuyền vượt qua eo biển, ít người hơn, nặng lòng hơn.

Đêm ấy, Odysseus ngồi lặng bên bánh lái, nhìn những vì sao mà Circe dạy cách đọc để tìm đường. Nhà vẫn còn xa. Vợ chàng, Penelope, và con trai chàng, Telemachus, vẫn đang chờ ở Ithaca, không biết chàng còn sống hay đã chết. Bao bạn bè đã nằm lại dọc đường.

Nhưng chàng vẫn tiến. Bởi khôn ngoan không phải là tránh được mọi hiểm nguy — điều đó bất khả. Khôn ngoan là biết hiểm nguy nào không thể tránh, chuẩn bị để vượt qua nó với ít mất mát nhất, và không bao giờ ngừng chèo về phía nhà.

🔀 Nếu là bạn? (M3): Thuyền sắp qua đảo Siren, nơi tiếng hát hứa cho bạn biết mọi bí mật của thế gian — nhưng ai nghe đều lao xuống biển chết. Bạn là Odysseus. Bạn bịt sáp vào tai như thủy thủ để an toàn tuyệt đối và không bao giờ biết Siren hát gì? Hay bạn để họ trói mình vào cột buồm, chịu đựng nỗi khát khao cháy bỏng để được nghe trọn? Trong bản gốc, Odysseus chọn nghe — vì với chàng, hiểu biết đáng để mạo hiểm, miễn là biết chuẩn bị. Khôn ngoan không phải là không ham muốn, mà là ham muốn mà vẫn tự trói được mình.