Chàng trai trẻ nghe người ta đồn rằng có một ông già hát hay hơn cả mình, và điều đó khiến chàng không ngủ được.

Ở một vùng đất phương bắc xa xôi có một chàng trai tên Joukahainen (đọc: Giâu-ca-hai-nen). Chàng còn trẻ, nóng nảy, và tin chắc rằng không ai trên đời hát hay hơn mình. Khi nghe danh tiếng của Väinämöinen — người hát cổ xưa, người thuộc nguồn gốc mọi vật — bay tới tai, lòng kiêu hãnh của Joukahainen không chịu nổi. Chàng quyết đi tìm ông già ấy để thi tài một phen, cho ra lẽ ai giỏi hơn ai.

Cha mẹ chàng can ngăn hết lời. Họ bảo Väinämöinen là người hát giỏi nhất từng sống, thi với ông chỉ chuốc lấy nhục. Joukahainen không nghe. Chàng thắng ngựa vào xe trượt, cầm roi, và lên đường về phương nam, nơi Väinämöinen đang sống giữa khu rừng mà Sampsa từng gieo hạt.

Trên một quãng đường hẹp, hai chiếc xe trượt đâm sầm vào nhau. Càng xe gãy, dây cương rối tung. Đó là lần đầu Joukahainen và Väinämöinen gặp mặt.

Väinämöinen, vốn điềm tĩnh, hỏi chàng trai là ai và từ đâu tới. Joukahainen ưỡn ngực, xưng tên, rồi thách ông thi hát ngay tại chỗ.

Väinämöinen mỉm cười hỏi chàng biết những gì. Joukahainen liền kể một tràng: chàng biết nước thì chảy, lửa thì cháy, cá thì bơi trong nước, chim thì bay trên trời. Toàn những điều ai cũng biết, đứa trẻ lên ba cũng biết.

Bị chê là nông cạn, Joukahainen tức giận, và trong cơn tự ái, chàng bắt đầu khoác lác. Chàng tuyên bố chính mình đã cày nên biển cả, đào nên các hố sâu cho cá ở, chính mình đã dựng núi non, và chính mình đã đặt các vì sao lên bầu trời.

Väinämöinen lắng nghe hết, gương mặt không đổi. Ông là con trai của Ilmatar, người từng nằm trong lòng mẹ khi mẹ nắn hình những mũi đất đầu tiên — không ai trên đời rành nguồn gốc vũ trụ hơn ông. Ông biết ngay đó là lời nói dối.

"Ngươi nói dối," ông nói. "Và một lời nói dối trơ trẽn như thế, ta sẽ dạy cho ngươi một bài học."

Rồi ông bắt đầu hát.

Đây không phải một bài hát vui. Đây là thứ vũ khí mạnh nhất mà một người biết nguồn gốc vạn vật có thể dùng. Väinämöinen hát, và mặt đất dưới chân Joukahainen bắt đầu rung chuyển. Ông hát, và những ngọn đồi gần đó run lên như có sóng ngầm. Ông hát, và mặt hồ bên đường nổi sóng dữ dội dù không một cơn gió nào thổi qua.

Joukahainen cảm thấy đất dưới chân mình mềm dần, lún dần. Chàng đứng giữa một bãi lầy mà trước đó vốn là đường đi vững chãi.

Chiếc xe trượt của chàng, dưới tiếng hát ấy, hóa thành một cành cây khô. Cây roi trong tay chàng hóa thành một cọng lau sậy ven hồ. Thanh gươm bên hông chàng — thứ chàng định rút ra nếu lời nói không đủ — vụt bay lên trời, hóa thành một tia chớp lóe sáng rồi tắt.

Joukahainen lún xuống đầm lầy. Tới đầu gối, rồi tới thắt lưng, rồi tới ngực. Chàng hoảng sợ van xin Väinämöinen dừng lại, nhưng tiếng hát vẫn tiếp tục, đều đặn và không thương xót, như chính đất trời đang phán xét lời khoác lác vừa rồi.

Lún tới cằm, Joukahainen bắt đầu nài nỉ chuộc mạng.

"Xin hãy tha cho tôi," chàng gọi. "Tôi sẽ đưa ông hai cây cung bằng vàng."

Väinämöinen lắc đầu, không ngừng hát.

"Vậy thì hai chiếc thuyền, một chiếc chạy nhanh trong bão, một chiếc vững trong lặng gió."

Väinämöinen vẫn lắc đầu.

"Vậy thì đàn ngựa của tôi, những con ngựa tốt nhất phương bắc."

Väinämöinen vẫn không dừng.

"Vậy thì mũ tôi đầy vàng, mũ tôi đầy bạc, tất cả những gì cha mẹ tôi để dành!"

Väinämöinen vẫn lắc đầu, và bùn lầy đã dâng tới môi Joukahainen.

Trong tuyệt vọng cùng cực, chàng trai hét lên lời hứa cuối cùng, lời hứa mà chàng không có quyền hứa: "Vậy thì hãy lấy em gái tôi, nàng Aino (đọc: Ai-nô), làm vợ ông! Chỉ xin ông tha mạng cho tôi!"

Väinämöinen dừng tiếng hát.

Ông già — người khôn ngoan nhất trên đời, nhưng cũng cô độc nhất — nghe tới đó thì lòng chợt dịu lại. Ông bằng lòng. Rồi ông hát ngược lại toàn bộ bài ca vừa rồi, từng câu từng chữ đảo chiều, để đất lỏng ra, để bùn nhả Joukahainen ra khỏi lòng nó. Cành cây hóa lại thành xe trượt. Cọng lau hóa lại thành roi. Joukahainen bò lên khỏi đầm lầy, run rẩy, ướt sũng, nhưng còn sống.

Chàng phóng xe về nhà nhanh hết sức, không dám ngoái đầu.

Khi Joukahainen kể lại chuyện cho mẹ, bà mừng rỡ khôn xiết — có một người chồng khôn ngoan như Väinämöinen cho con gái mình, còn gì hơn nữa. Nhưng nàng Aino, khi nghe tin, không hề vui.

Nàng khóc.

Nàng không muốn lấy một ông già, dù ai cũng bảo ông là người hát hay nhất, khôn ngoan nhất từng sống trên đời. Trái tim của một cô gái trẻ không đo bằng trí khôn hay danh tiếng.

Nàng lặng lẽ đi ra bờ biển một mình, nơi sóng vỗ vào đá như đã từng vỗ quanh mẹ của Väinämöinen từ thuở hồng hoang. Và nàng không trở về nữa. Người ta kể rằng nàng đã hóa thân vào nước, thành một sinh linh dịu dàng của biển cả, còn mãi trong sóng và trong sương mù buổi sớm.

Đó là lần đầu tiên trong đời, Väinämöinen — người thuộc nguồn gốc của mọi vật, người có thể hát ra sức mạnh trên đất, trên nước, trên cả bầu trời — nhận ra một điều ông chưa từng biết: có những lời ca, một khi đã cất lên và gây ra hậu quả, thì không có bài hát ngược nào lấy lại được nữa.

Nhưng ông không vì thế mà từ bỏ ý định tìm một người vợ. Ông chỉ hiểu rằng mình cần đi xa hơn — về tận phương bắc tối tăm, xứ Pohjola, nơi có những cô gái khác đang chờ một người xứng đáng.

🔀 Nếu là bạn? (M3): Joukahainen khoác lác vì tự ái, bị bắt lỗi, rồi hứa gả cả em gái mình để thoát thân — một lời hứa không phải của chàng để hứa. Nếu bạn là Väinämöinen, bạn có nhận lời chuộc mạng ấy không, khi biết rất rõ người con gái kia chưa từng được hỏi ý kiến? Bản gốc kể rằng ông nhận lời ngay lập tức — và món nợ danh dự ấy, đổi bằng nước mắt của Aino, là cái giá mà cả hai người đàn ông trong câu chuyện này đều không lường trước.

📜 Dòng thời gian (M5): Nối tiếp tale 13: tiếng hát của Väinämöinen vang tới phương bắc → Joukahainen lên đường thách đấu → hai xe trượt đâm nhau → cuộc thi hát: Joukahainen khoác lác, Väinämöinen hát chàng lún xuống đầm lầy → chuộc mạng bằng lời hứa gả Aino → Väinämöinen hát ngược, giải thoát chàng → Aino hóa thân vào biển → Väinämöinen quyết định đi tìm vợ ở Pohjola (mở đầu tale 15).