Trước khi có trời, có đất, có mặt trời hay mặt trăng, chỉ có một mình nàng trôi trên mặt nước.

Người ta kể rằng thuở hồng hoang chưa có gì cả — không đất, không trời, chỉ có biển cả trải rộng vô tận và bầu không khí trống không phía trên nó. Trên trời khi ấy sống một trinh nữ tên Ilmatar (đọc: In-ma-ta), con gái của không khí. Nàng sống một mình quá lâu, lòng buồn tênh, cho tới một ngày nàng hạ mình xuống mặt biển, để sóng nước vỗ về thân thể mình.

Sóng cuốn nàng đi. Gió thổi nàng trôi. Ilmatar dập dềnh trên mặt nước mênh mông hết mùa này qua mùa khác, hết năm này qua năm khác, chẳng biết bao lâu, vì khi ấy thời gian còn chưa có tên gọi.

Một hôm, một con chim — người ta kể là một con vịt trời — bay lượn tìm chỗ làm tổ, mỏi cánh vì không thấy đâu là đất khô. Nó thấy đầu gối Ilmatar nhô lên khỏi mặt nước như một hòn đảo nhỏ, bèn đáp xuống, xây tổ, và đẻ vào đó những quả trứng.

Chim ấp trứng. Ilmatar nằm yên, không dám cựa mình, sợ làm vỡ tổ. Nhưng hơi ấm từ tổ chim nóng dần lên đầu gối nàng, nóng tới mức nàng không chịu nổi nữa, phải khẽ rùng mình.

Cái rùng mình ấy hất tổ chim xuống biển. Trứng vỡ tan.

Nhưng những mảnh vỡ ấy không chìm mất. Chúng biến hình ngay trên sóng nước: nửa dưới của quả trứng hóa thành đất mẹ vững chãi, nửa trên hóa thành vòm trời cao. Lòng đỏ trứng hóa thành mặt trời rực rỡ, lòng trắng trứng hóa thành mặt trăng sáng trong, những mảnh vỏ lốm đốm hóa thành muôn vì sao, và những mảnh vỏ sẫm màu hóa thành mây trên bầu trời.

Thế là vũ trụ có hình hài — từ một tổ chim vỡ trên đầu gối một người mẹ trôi dạt.

Ilmatar chưa xong việc. Chín năm ròng, rồi thêm một năm nữa, nàng tiếp tục trôi trên biển ấy, và bắt đầu tự tay nắn nót thế giới. Đưa tay ra, nàng vẽ nên những mũi đất nhô ra biển. Đá chân xuống, nàng khoét thành những vịnh sâu. Nơi nàng lật mình, đáy biển trũng xuống thành hố sâu; nơi nàng nằm yên, đất nổi lên thành bờ bãi bằng phẳng. Nàng tạo hình các hòn đảo rải rác, để chim có chỗ đậu chân giữa đại dương mênh mông.

Trong lòng Ilmatar khi ấy còn mang một đứa con — nhưng đứa con ấy không chịu ra đời. Nó nằm mãi trong bụng mẹ, năm này qua năm khác, ba mươi mùa hè, ba mươi mùa đông, trôi dạt cùng mẹ trên khắp các vùng biển không tên. Nó lớn lên trong bóng tối ấy không phải như một đứa trẻ, mà như một ông già: khi cuối cùng cất tiếng gọi ánh sáng và trườn ra khỏi lòng mẹ, kẻ bơi vào bờ biển là một người đàn ông đã có râu bạc, tóc bạc, và một trí khôn dường như đã có sẵn từ trước khi chào đời.

Người ấy tên Väinämöinen (đọc: Vai-nơ-mơi-nen).

Chàng — hay đúng hơn, ông — bơi trong nước nhiều năm nữa trước khi chân chạm được đất liền. Khi cuối cùng đặt chân lên bờ, ông đứng giữa một vùng đất trơ trụi: không một bóng cây, không một ngọn cỏ, chỉ có đá và đất trống trải dưới bầu trời mà chính mẹ ông đã dựng nên.

Väinämöinen nhìn quanh, thấy vùng đất cần một điều gì đó để sống được. Ông gọi tới một người tên Sampsa Pellervoinen (đọc: Xam-sa Pen-lơ-voi-nen) — kẻ gieo trồng — và nhờ chàng ta mang hạt giống rải khắp mặt đất.

Sampsa đi khắp các ngọn đồi và thung lũng, gieo hạt thông, hạt vân sam, hạt bạch dương, hạt liễu, cho tới khi cả vùng đất phủ đầy màu xanh. Rừng mọc lên. Đồng cỏ trải ra. Nơi từng chỉ có đá trọc, giờ chim có cành để đậu, thú có bóng để nấp, và con người — khi họ tới — có gỗ để dựng nhà, có quả để hái ăn.

Väinämöinen đi giữa khu rừng non ấy, và bắt đầu hát.

Đây chính là điều cần nhớ về ông, và về cả xứ sở Kalevala: phép thuật ở đây không phải là đũa thần hay bùa chú viết trên giấy. Phép thuật là lời ca — và lời ca chỉ có sức mạnh khi người hát biết rõ một vật đã sinh ra từ đâu. Väinämöinen hát hay hơn bất kỳ ai từng sống, bởi ông thuộc lòng nguồn gốc của mọi thứ: ông biết đá sinh ra thế nào, nước sinh ra thế nào, sắt sinh ra thế nào. Biết gốc rễ một vật, là nắm được quyền năng trên vật ấy.

Tiếng hát của ông vang khắp rừng thông mới mọc, qua những hồ nước còn tĩnh lặng chưa ai khuấy động, và bay xa, xa mãi, cho tới khi nó lọt vào tai một chàng trai trẻ ở một vùng đất phương bắc xa xôi — một chàng trai vốn kiêu ngạo, và không chịu được việc trên đời có ai giỏi hơn mình.

📜 Dòng thời gian (M5): Khai sinh vũ trụ Kalevala theo đúng trình tự sử thi: Ilmatar trôi trên biển hồng hoang → trứng chim vỡ thành trời đất, mặt trời, mặt trăng, sao → Ilmatar nắn hình mũi đất và vịnh biển → Väinämöinen ra đời sau ba mươi năm trong bụng mẹ, đã già dặn khi chào đời → Sampsa Pellervoinen gieo hạt, rừng mọc lên → tiếng hát của Väinämöinen vang tới tai Joukahainen (mở đầu tale 14).

🌍 Đối chiếu đa văn hóa (M7): Vũ trụ sinh ra từ một quả trứng — mô-típ này lặp lại khắp thế giới: trứng vũ trụ trong thần thoại Kalevala ↔ trứng vàng Hiranyagarbha sinh ra Brahma (Ấn Độ) ↔ Bàn Cổ tách trứng hỗn mang thành trời đất (Trung Hoa) ↔ trứng vũ trụ trong thần thoại Ai Cập cổ. Và mô-típ đứa trẻ sinh ra đã già, đã khôn cũng xuất hiện lẻ tẻ trong truyện cổ nhiều dân tộc, như một cách nói: có loại khôn ngoan chỉ có được bằng thời gian, không phải bằng tuổi tác.