Vợ Trang Tử mất.

Huệ Tử đến viếng bạn.

Ông bước vào, và thấy một cảnh làm ông đứng sững lại giữa cửa.

Trang Tử đang ngồi xoạc chân dưới đất. Trước mặt là một cái chậu sành. Ông vỗ vào thành chậu, và ông hát.

Huệ Tử không nhịn được.

"Người ta ăn ở với ông, nuôi con cho ông, cùng ông già đi. Nay người ấy chết, ông không khóc thì thôi, lại còn gõ chậu mà hát. Như thế chẳng quá lắm sao?"

Trang Tử ngừng tay.

"Không phải vậy đâu."

Rồi ông kể lại, thong thả, như kể chuyện của người khác.

"Lúc bà ấy vừa mới mất, làm sao tôi lại không đau? Tôi đau chứ."

"Nhưng rồi tôi ngẫm về cái lúc ban đầu."

Ông ngẫm ngược lại.

Trước kia, bà ấy vốn không có sự sống. Không chỉ không có sự sống — vốn cũng không có hình hài. Không chỉ không có hình hài — vốn cũng không có cả cái khí.

Rồi trong cõi mờ mịt mông lung ấy, có gì đó biến đi, và khí thành hình. Khí biến, và hình thành. Hình biến, và sự sống thành.

Bây giờ lại một lần biến nữa, và sự sống trở về chỗ chết.

"Cái đó," Trang Tử nói, "cũng như xuân hạ thu đông đi thay nhau, bốn mùa nối nhau mà chuyển."

"Người ấy giờ đang nằm yên trong căn nhà lớn của trời đất. Còn tôi thì gào khóc theo sau, khóc rống lên. Tôi tự thấy như thế là không thông với cái mệnh."

"Cho nên tôi thôi."

Huệ Tử không nói gì thêm. Sách cũng dừng ở đó.

Có một chỗ trong truyện này rất dễ bị đọc lướt qua, mà lại là chỗ quan trọng nhất: Trang Tử có khóc. Ông thừa nhận thẳng — lúc đầu ông đau, ông không giả vờ mạnh mẽ. Cái tiếng hát bên chậu sành không phải là chỗ ông bắt đầu. Nó là chỗ ông đi tới.

Người đời sau hay lấy truyện này ra để làm gương cho sự lạnh lùng. Nhưng người ngồi gõ chậu mà hát ấy, chỉ ít lâu trước đó, còn là người khóc.

Ngẫm: Trang Tử không dạy ta đừng buồn. Ông kể lại con đường đi từ chỗ buồn đến chỗ hát. Vậy điều đáng hỏi không phải là "sao ông ấy không khóc" — mà là: ông ấy đã ngẫm cái gì ở giữa hai chỗ đó?

Góc tương tác: Người Việt để tang bằng khăn trắng, bằng nước mắt, bằng ba năm chịu tang — và đó là cách bày tỏ tình nghĩa rất sâu. Trang Tử thì gõ chậu mà hát. Hai cách ấy có nhất thiết chống nhau không, hay chúng đang trả lời hai câu hỏi khác nhau: tôi thương người đã đi và tôi hiểu chuyện gì vừa xảy ra?