Trang Tử và Huệ Tử đi chơi trên cầu sông Hào.

Hai người này cãi nhau suốt đời. Huệ Tử là nhà biện luận — ông sống bằng lý lẽ, bằng định nghĩa, bằng những cái bẫy chữ nghĩa giăng ra rất khéo. Trang Tử thì trơn như nước, cãi kiểu gì cũng không tóm được.

Hôm ấy trời đẹp. Dưới cầu, đàn cá bơi thong thả.

Trang Tử nhìn xuống, buột miệng.

"Đàn cá bơi ra thong dong thư thái. Đó là cái vui của cá đấy."

Huệ Tử bắt được ngay.

"Ông không phải cá, sao biết cái vui của cá?"

Một đòn sạch sẽ. Ông chưa từng là cá, vậy lấy tư cách gì mà nói thay cá?

Trang Tử đáp lại bằng đúng cây gậy ấy.

"Ông không phải tôi, sao biết tôi không biết cái vui của cá?"

Huệ Tử không lùi. Ông là người biện luận, ông biết cách gấp cái đòn ấy lại.

"Tôi không phải ông, nên quả thật tôi không biết ông. Nhưng ông cũng không phải cá — vậy thì ông không biết cái vui của cá. Điều đó đã đủ rõ rồi."

Đến đây thì Huệ Tử thắng. Về mặt lô-gích, câu ấy kín như bưng.

Trang Tử ngồi im một lát.

Rồi ông nói:

"Xin trở lại từ đầu. Lúc nãy ông hỏi tôi: ông làm sao biết được cái vui của cá? — Ông hỏi như vậy, tức là ông đã biết rằng tôi biết rồi mới hỏi."

"Còn tôi thì biết ở đây. Trên cầu sông Hào."

Truyện dừng ở đó. Sách không chép Huệ Tử đáp lại thế nào.

Có người bảo Trang Tử chơi xỏ — ông bắt bẻ chữ "làm sao" trong câu hỏi, đánh tráo từ "căn cứ vào đâu" sang "ở chỗ nào". Đó là một mẹo lý luận, không phải một câu trả lời.

Có người bảo đó chính là câu trả lời. Rằng Huệ Tử đứng bên ngoài, hỏi bằng lý lẽ, nên chỉ có thể chứng minh rằng không ai biết được ai. Còn Trang Tử thì đang đứng trên cầu, nhìn xuống nước, giữa một buổi chiều đẹp — và ở đó, cái biết không cần chứng minh.

Nhiều năm sau, Huệ Tử mất. Trang Tử đi ngang mộ bạn, quay lại nói với người theo hầu rằng từ ngày ấy, ông không còn ai để nói chuyện nữa.

Ông không tiếc một người đồng ý với mình. Ông tiếc một người cãi lại mình.

Ngẫm: Huệ Tử chứng minh được rằng không ai biết được lòng ai. Ông đúng. Nhưng nếu ta sống đúng theo cái đúng ấy, thì có gì còn lại giữa hai con người?

Góc tương tác: Bạn có bao giờ nhìn một người thân và "biết" họ đang vui, dù họ không nói gì không? Nếu có ai hỏi bạn "làm sao biết", bạn sẽ chứng minh thế nào — hay bạn cũng chỉ trả lời được như Trang Tử: tôi biết ở đây?