Có người nước Sở qua sông.

Thuyền đang ra giữa dòng thì thanh gươm đeo bên hông tuột ra, rơi tõm xuống nước.

Anh ta không hoảng.

Anh ta rút dao, khắc một dấu lên mạn thuyền — đúng ngay chỗ thanh gươm vừa rơi xuống.

Rồi anh ta nói, giọng rất bình tĩnh:

"Đây là chỗ gươm của ta rơi."

Những người cùng thuyền nhìn nhau. Thuyền vẫn đi.

Đến bến, thuyền cập bờ.

Anh ta bước tới chỗ vết khắc trên mạn thuyền, rồi nhảy xuống nước, mò tìm thanh gươm của mình.

Nước ở bến trong veo. Không có thanh gươm nào cả.

Thanh gươm nằm ở giữa dòng, cách đó không biết bao nhiêu dặm — chỗ nó rơi xuống. Cái đã di chuyển là con thuyền, và cái dấu khắc đã đi theo con thuyền.

Anh ta đánh dấu rất chính xác. Chỉ có điều anh ta đánh dấu lên thứ đang trôi.

Sách chép lại chuyện này rồi hạ một câu:

Thuyền đã đi rồi mà gươm thì không đi. Tìm gươm kiểu ấy, chẳng cũng mê muội lắm sao?

Và cũng như Hàn Phi trong truyện "ôm cây đợi thỏ", người viết Lã Thị Xuân Thu không kể chuyện này để cười một người đàn ông vụng về.

Đoạn văn ấy nằm trong thiên Sát Kim — nghĩa là "xem xét cái hiện tại". Nội dung của cả thiên là một lập luận về luật pháp: phép tắc đời trước từng đúng với đời trước; nhưng thời thế đã trôi đi, mà phép thì đứng yên. Kẻ cai trị cứ theo dấu khắc cũ mà tìm, thì cũng như người nước Sở kia mò gươm ở bến.

Người xưa nói thêm một hình ảnh nữa trong cùng thiên: có kẻ thấy người ta dắt đứa trẻ định ném xuống sông, hỏi vì sao, đáp rằng "cha nó bơi giỏi". Cha bơi giỏi thì con chưa chắc đã bơi giỏi. Lấy cái cũ ấy suy ra cái mới này, thì cũng là một kiểu khắc thuyền.

Ngẫm: Người nước Sở làm một việc rất hợp lý — anh ta ghi lại vị trí. Cái anh ta quên chỉ là một điều nhỏ: cái thước đo của anh ta cũng đang chuyển động. Trong đời bạn, có cái mốc nào bạn vẫn tin là đứng yên không?

Góc tương tác: "Khắc thuyền tìm gươm" và "ôm cây đợi thỏ" (tale 13) là hai anh em: một người tin thời gian đứng yên, một người tin không gian đứng yên. Bạn thấy mình gần với người nào hơn — và câu hỏi khó hơn: bạn đã khắc dấu lên mạn thuyền nào?