Ở miền trung Myanmar có một ngọn núi lửa đã tắt tên là Popa (đọc "Pô-pa").

Nó nhô lên đột ngột giữa một vùng đồng bằng khô, và trên đỉnh một mỏm đá dựng đứng bên cạnh nó có một ngôi đền. Muốn lên phải leo mấy trăm bậc thang, chân trần, giữa lũ khỉ chạy loạn.

Người Miến gọi Popa là nhà của các Nat.

Nat (đọc "Nát") là các vị thần bản địa của Myanmar. Người Miến theo đạo Phật, và họ thờ Phật ở chùa. Nhưng bên cạnh đó họ vẫn thờ Nat — và điều lạ nhất về các Nat là thế này:

Người đứng đầu trong danh sách 37 vị Nat chính thức là một người thợ rèn.

Đây là chuyện của ông.

Ngày xưa, ở một vương quốc Miến cổ, có một người thợ rèn tên Nga Tin De (đọc "Nga Tin Đê").

Ông khỏe kinh khủng. Người ta kể ông có thể bẻ ngà voi bằng tay không, và mỗi nhát búa của ông làm rung cả nền đất quanh lò rèn.

Tiếng đồn về sức khỏe ấy đến tai nhà vua.

Và nhà vua sợ.

Đây là cái sợ rất cũ của những người ngồi trên cao: một người dân thường mà mạnh quá thì để làm gì?

Vua sai lính đi bắt Nga Tin De.

Nhưng người thợ rèn nghe tin trước. Ông bỏ trốn vào rừng, sống ẩn, không dám về làng.

Vua không tìm được ông. Nên vua dùng cách khác.

Nga Tin De có một người em gái rất đẹp tên Shwemyethna (đọc "Suê-mi-ét-na") — cái tên có nghĩa là "gương mặt vàng".

Vua cho vời nàng vào cung và phong nàng làm hoàng hậu.

Nàng thành hoàng hậu thật. Vua chiều nàng, cho nàng mọi thứ. Và rồi một hôm vua nói với nàng, giọng rất hiền:

— Ta đã nghĩ lại rồi. Anh nàng là người tài, ta muốn phong chức cho ông ấy. Nàng nhắn ông ấy về đi. Ta bảo đảm không ai đụng tới ông ấy.

Shwemyethna tin.

Nàng là em gái. Nàng nhớ anh mình. Nàng đã bao nhiêu tháng không biết anh sống chết ra sao trong rừng.

Nàng nhắn tin đi.

Nga Tin De về.

Ông về vì em gái nhắn, và vì ông tin lời một người là hoàng hậu, là máu mủ của mình.

Ông vừa đặt chân vào kinh thành thì lính vây lại.

Người ta trói ông vào một gốc cây champa và châm lửa.

Shwemyethna nghe tiếng người hô hoán. Nàng chạy tới.

Và khi nàng nhìn thấy anh mình trong đám lửa, nàng hiểu ra tất cả trong một khoảnh khắc: nàng hiểu vua đã dùng nàng làm mồi, và chính tay nàng đã gọi anh mình về chỗ chết.

Nàng lao vào lửa.

Người ta kéo được nàng ra, nhưng đã muộn.

Hai anh em chết.

Nhưng ở Myanmar, câu chuyện không dừng ở chỗ chết.

Người ta kể rằng linh hồn hai anh em nhập vào chính gốc cây champa ấy. Cây đó từ đó trở nên dữ: ai đi ngang, ai ngồi nghỉ dưới bóng nó cũng gặp chuyện.

Vua sợ. Vua sai đốn cây, quăng xuống sông cho trôi đi.

Khúc gỗ trôi xuôi dòng, trôi mãi, tới một vương quốc khác. Ở đó, một ông vua khác cho vớt lên.

Ông vua này làm một việc khác hẳn.

Ông cho tạc khúc gỗ thành hai pho tượng — một người anh, một người em — rồi rước lên núi Popa và lập đền thờ.

Ông tuyên bố: từ nay hai người này là Nat. Người ta phải cúng họ.

Và từ đó, tai họa hết.

Người anh được gọi là Min Mahagiri — "Chúa Núi Lớn". Người em là Nat Gương Mặt Vàng.

Cho tới ngày nay, trong rất nhiều ngôi nhà Miến truyền thống, người ta treo một quả dừa buộc khăn đỏ ở cây cột chính trong nhà.

Quả dừa ấy là chỗ ngồi của Min Mahagiri.

Người thợ rèn bị vua thiêu chết vì quá khỏe, cuối cùng thành vị thần giữ nhà — người canh cửa cho những gia đình bình thường, những người giống như ông ngày trước.

Mỗi năm, ở Popa và ở nhiều nơi khác, người ta mở nat pwe — lễ hội hầu Nat, có nhạc, có múa, có người lên đồng, kéo dài mấy ngày liền.

Ở đó, một người bị giết oan mấy trăm năm trước được mời về, được rót rượu, được nghe hát.

Đó là cách một cộng đồng xin lỗi người đã khuất: không quên, và thờ.

🏛️ Nat là gì? Hệ 37 vị Nat chính thức của Myanmar gần như toàn là người thật đã chết dữ hoặc chết oan — bị thiêu, bị chém, chết vì buồn. Người Miến thờ Nat song song với thờ Phật, ở hai không gian khác nhau và không mâu thuẫn nhau. Đây là tín ngưỡng sống, vẫn được thực hành tới hôm nay.

🇻🇳 Nghe quen không? Việt Nam cũng có mạch tín ngưỡng thờ người chết oan hoặc chết vì việc chung rồi hiển linh — các vị Thành hoàng làng, các đền miếu thờ người bị xử oan sau được minh oan và phong thần. Cùng một logic: cộng đồng chuộc lỗi với người đã khuất bằng cách thờ họ.

🐉 Thẻ Bestiary: Min Mahagiri là thẻ mở khóa cho cả bộ Nat trong bộ sưu tập của chuyên đề — cùng nhóm với Popa Medaw ở tale kế tiếp.

💬 Câu hỏi để nghĩ: Nhà vua giết Nga Tin De vì sợ sức mạnh của ông. Cuối cùng, sau khi chết, ông có sức mạnh lớn hơn nhiều so với lúc còn sống. Theo bạn, câu chuyện này đang nói gì với những người cầm quyền?