Vào ngày hội đầu năm ở kinh thành Ba Tư, người ta bày ra đủ thứ kỳ trân dị bảo dâng lên nhà vua. Năm ấy, có ba nhà hiền triết mang tới ba báu vật lạ lùng.

Người thứ ba là một lão hiền triết diện mạo xấu xí, dắt tới một con ngựa làm bằng gỗ mun đen bóng, khảm ngà và vàng, trông y như thật. Nhà vua bật cười: "Con ngựa gỗ thì có gì lạ?"

Lão hiền triết cúi đầu: "Tâu bệ hạ, con ngựa này biết bay. Chỉ cần cưỡi lên và vặn một chiếc chốt, nó sẽ đưa người ta bay lên trời cao, tới bất cứ đâu, nhanh hơn mọi loài chim."

Nhà vua bán tín bán nghi. Hoàng tử Firuz — đọc là Phi-rút — con trai nhà vua, vốn tính gan dạ, xin được thử ngay. Chàng nhảy phắt lên lưng ngựa gỗ.

Lão hiền triết chỉ cho chàng chiếc chốt để bay lên. Chàng vặn thử. Lập tức con ngựa gỗ rùng mình, hí vang, rồi vút lên không trung như một mũi tên, mang hoàng tử bay bổng lên tận mây xanh, chỉ trong nháy mắt đã nhỏ như một chấm đen rồi khuất hẳn.

Điểm dừng đêm (M8): Cả triều đình ngửa cổ nhìn theo, nhà vua tái mặt. Vì lão hiền triết chỉ kịp dạy hoàng tử cách cho ngựa bay lên — mà chưa kịp chỉ chốt cho ngựa hạ xuống! Hoàng tử Firuz đang lao vun vút giữa trời cao, mỗi lúc một xa, không cách nào dừng lại. Nàng Scheherazade dừng lời. Vua Shahryar lo lắng: hoàng tử sẽ rơi xuống mà chết ư? Nhà vua hoãn án thêm một đêm.

Trên lưng ngựa giữa trời, hoàng tử Firuz không hoảng loạn. Chàng bình tĩnh sờ nắn khắp mình con ngựa gỗ, tin rằng đã có chốt bay lên thì ắt phải có chốt hạ xuống. Quả nhiên, chàng tìm thấy một chiếc chốt khác ở phía bên kia cổ ngựa. Chàng vặn nhẹ. Con ngựa liền chúc đầu, từ từ hạ độ cao.

Chàng học được cách điều khiển: chốt bên này lên cao, chốt bên kia xuống thấp, ghì cương thì rẽ hướng. Làm chủ được con ngựa thần, hoàng tử quyết đi ngao du một phen.

Bay mãi tới lúc trời tối, chàng hạ cánh xuống sân thượng một tòa cung điện nguy nga ở xứ Sana xa lạ. Lần theo hành lang, chàng lạc vào một khuê phòng lộng lẫy, và bắt gặp một công chúa đang ngủ, dung nhan đẹp tựa vầng trăng. Chàng đánh thức nàng. Ban đầu nàng hoảng sợ, nhưng khi nghe chàng kể về con ngựa biết bay và tấm chân tình của mình, công chúa dần cảm mến chàng hoàng tử tuấn tú, dũng cảm từ phương xa tới.

Hai người yêu nhau. Firuz muốn đưa nàng về ra mắt vua cha để cưới hỏi đàng hoàng. Chàng đặt nàng ngồi phía trước trên lưng ngựa gỗ, vặn chốt, và cả hai bay về Ba Tư trong ánh bình minh.

Cả kinh thành vỡ òa mừng rỡ khi thấy hoàng tử trở về, lại đưa theo một nàng công chúa xinh đẹp. Nhà vua truyền mở đại tiệc, sửa soạn hôn lễ.

Nhưng lão hiền triết xấu xí — chủ nhân con ngựa gỗ — thì ôm lòng oán hận. Trước đó, vì con ngựa quý mà lão đòi ban thưởng quá đáng, nhà vua đã quở trách và cho tống giam lão ít lâu. Nay thấy hoàng tử dùng ngựa của mình mà lập công, cưới được mỹ nhân, lão càng cay cú. Lão quyết cướp lại cả con ngựa lẫn nàng công chúa.

Nhân lúc hoàng tử bận việc, lão hiền triết lẻn tới gặp công chúa, giả danh là người được hoàng tử sai đến đón nàng ra vườn thượng uyển bằng con ngựa thần. Nàng công chúa cả tin, trèo lên lưng ngựa cùng lão. Lão lập tức vặn chốt bay lên, cười vang đắc thắng, mang nàng bay đi mất về một xứ xa.

Hoàng tử Firuz đau đớn khôn cùng, nhưng không tuyệt vọng. Chàng cải trang, một mình lặn lội đi tìm khắp các xứ, dò la tin tức về lão hiền triết và con ngựa gỗ.

Cuối cùng chàng dò được: lão hiền triết đã hạ cánh xuống một vương quốc nọ, nhưng nhà vua xứ ấy thấy công chúa xinh đẹp liền cướp lấy nàng cho mình, còn tống giam lão hiền triết. Công chúa thông minh, để tránh bị ép gả, bèn giả điên, khiến không ai dám lại gần. Nhà vua xứ ấy cho mời thầy thuốc khắp nơi tới chữa cho nàng.

Nghe vậy, hoàng tử Firuz cải trang thành một danh y, xin vào chữa bệnh cho công chúa. Vừa gặp mặt, hai người nhận ra nhau, mừng mừng tủi tủi, rồi bí mật bàn kế thoát thân.

Chàng "danh y" tâu với nhà vua rằng: bệnh của công chúa là do con ngựa gỗ thần mang tà khí; muốn chữa khỏi, phải đặt nàng ngồi lên lưng ngựa giữa sân, để chàng làm phép giải. Nhà vua tin lời, sai khiêng con ngựa gỗ ra, đặt công chúa lên.

Hoàng tử Firuz nhảy phắt lên ngồi sau nàng, vặn chốt. Con ngựa gỗ hí vang, vút lên trời cao trước con mắt sững sờ của cả triều đình xứ lạ. Hai người ung dung bay về Ba Tư, bỏ lại nhà vua tham lam đứng ngẩn ngơ và lão hiền triết vẫn nằm trong ngục — cái giá cho lòng tham của cả hai kẻ.

Về tới quê nhà, hoàng tử Firuz và công chúa làm lễ cưới linh đình. Riêng con ngựa gỗ biết bay, nhà vua cho cất giữ thật kỹ, không để tài năng phi thường ấy lọt vào tay kẻ xấu thêm lần nào nữa. Hai người sống bên nhau hạnh phúc trọn đời.

Bài học: Tài năng như con ngựa gỗ thần là con dao hai lưỡi: trong tay người ngay thẳng thì nên duyên lành, trong tay kẻ tham thì gây họa. Lão hiền triết giỏi giang nhưng lòng tham và oán hận đã tự hại mình; nhà vua xứ lạ cướp đoạt cũng mất trắng. Chỉ có tình yêu chân thành và cái đầu bình tĩnh của hoàng tử (và mưu "giả điên" của công chúa) là chiến thắng sau cùng.

Liên hệ (M7): Con ngựa gỗ biết bay là "cỗ máy bay" của trí tưởng tượng phương Đông cổ, đứng cùng hàng với thảm bay của Nghìn Lẻ Một Đêm — giấc mơ chinh phục bầu trời có từ nghìn năm trước khi loài người thật sự biết bay. Bạn còn nhớ phương tiện bay kỳ diệu nào khác trong truyện cổ không?