Ngày xưa có một bác đánh cá nghèo, tuổi đã cao, nhà có vợ và ba đứa con thơ. Bác nghèo đến mức đặt ra cho mình một luật lệ: mỗi ngày chỉ quăng lưới đúng bốn lần, không hơn.

Một buổi sáng, bác ra biển, quăng mẻ lưới thứ nhất. Kéo lên nặng trĩu, bác mừng khấp khởi. Nhưng khi lưới lên bờ, trong đó chỉ là một con lừa chết. Bác thở dài, gỡ lưới, quăng lại lần thứ hai.

Lần này lưới lại nặng. Kéo lên, chỉ là một cái chum đầy bùn và cát. Bác chán nản nhưng vẫn kiên nhẫn giặt lưới, quăng lần thứ ba. Lần này được... một mớ mảnh sành và rong rêu.

Bác ngửa mặt lên trời than thở, rồi dồn hết hy vọng vào mẻ lưới cuối cùng. Bác quăng lần thứ tư.

Kéo lên, trong lưới có một chiếc bình bằng đồng, cổ bình bịt kín bằng một nút chì, trên nút có khắc dấu ấn cổ xưa. Bình khá nặng, có vẻ đựng thứ gì bên trong.

"Ta sẽ đem ra chợ bán chiếc bình đồng này, chắc cũng được ít tiền," bác nghĩ. "Nhưng thử mở xem bên trong có gì đã."

Bác lấy dao cạy nút chì ra. Vừa mở nắp, từ trong bình một làn khói tuôn ra cuồn cuộn, bốc lên trời cao, mỗi lúc một dày đặc. Rồi làn khói tụ lại, cô đặc thành hình một con quỷ khổng lồ — một ifrit — đầu chạm mây, chân đạp đất, mắt như hai ngọn đuốc.

Bác đánh cá run lẩy bẩy. Con quỷ cất giọng vang như sấm:

"Hỡi người trần! Hãy chuẩn bị đi, vì hôm nay ngươi sẽ chết. Ta sẽ giết ngươi ngay bây giờ."

Bác đánh cá kinh hãi, lắp bắp: "Nhưng tại sao? Chính tôi vừa cứu ngài ra khỏi chiếc bình đó cơ mà! Sao ngài lại lấy oán trả ơn?"

Con quỷ cười ghê rợn, rồi kể lại câu chuyện của mình.

Xưa kia, nó là một ifrit ngỗ ngược, dám chống lại vua Salomon — vị vua thông tuệ cai quản được cả loài người lẫn thần linh. Vì tội đó, Salomon phạt nó, nhốt nó vào chiếc bình đồng, đóng dấu ấn thần rồi ném xuống đáy biển.

"Trăm năm đầu bị giam," con quỷ kể, "ta tự nhủ: ai cứu ta ra, ta sẽ cho người đó giàu sang tột bậc. Nhưng chẳng ai đến. Trăm năm nữa trôi qua, ta thề sẽ mở mọi kho báu trên đời cho ân nhân. Vẫn không ai tới. Rồi hàng nghìn năm nữa trôi qua trong bóng tối. Ta hóa điên vì căm hận. Ta bèn thề độc: kẻ nào cứu ta ra, ta sẽ giết chết ngay lập tức! Và ngươi chính là kẻ xui xẻo đó. Ta chỉ cho ngươi chọn cách chết mà thôi."

Điểm dừng đêm (M8): Con quỷ khổng lồ đứng sừng sững, giơ bàn tay to như đám mây, sẵn sàng nghiền nát bác đánh cá tội nghiệp — kẻ vừa cứu mạng nó. Bác chỉ có hai bàn tay trắng và một cái đầu. Nàng Scheherazade dừng lời ở đây. Vua Shahryar sốt ruột: một người nghèo yếu ớt làm sao thắng nổi một con quỷ khổng lồ? Nhà vua hoãn án thêm một đêm.

(Poll khi đọc Live: Bạn là người đánh cá. Con quỷ đòi giết bạn. Bạn sẽ VAN XIN lòng thương của nó — hay DÙNG MẸO đánh vào tính kiêu ngạo của nó?)

Bác đánh cá biết rõ: van xin một con quỷ điên vì hận thù thì vô ích. Sức thì bác không có. Chỉ còn cách dùng cái đầu. Và bác nghĩ ra một kế.

Bác làm ra vẻ trầm ngâm, rồi nói lớn, như tự nói với mình:

"Ta chết cũng được thôi. Nhưng có một điều ta chết cũng không tin nổi. Ngươi to lớn nhường ấy — đầu chạm mây, tay chân khổng lồ thế kia — làm sao ngươi chui lọt vào cái bình đồng bé tí này được? Cả một bàn chân ngươi còn chẳng nhét vừa! Ngươi đừng có bịa chuyện để dọa ta."

Con quỷ tự ái vô cùng. "Ngươi dám không tin lời ta? Được, ta cho ngươi thấy!"

Nó lắc mình, hóa lại thành làn khói, rồi từ từ chui hết trở vào trong bình đồng, cuộn tròn lại cho vừa vặn.

Từ trong bình, giọng nó vọng ra, đắc ý: "Thấy chưa? Ngươi đã tin ta chưa?"

Nhanh như chớp, bác đánh cá chộp lấy nút chì, đóng chặt miệng bình lại, ấn thật mạnh cho khít.

Con quỷ hoảng hốt gào thét, van xin, hứa hẹn đủ điều. Nhưng bác đánh cá lắc đầu.

"Không đời nào! Ngươi định lấy oán trả ơn, giết kẻ đã cứu mình. Ta sẽ ném ngươi trở lại đáy biển, dựng một cái chòi bên bờ này, và dặn mọi người đánh cá đừng bao giờ thả lưới ở đây, kẻo lại vớt phải ngươi lần nữa!"

Đến nước này, con quỷ cùng đường. Nó dịu giọng, thề độc bằng lời thề thiêng liêng nhất rằng nếu được thả ra lần nữa, nó sẽ báo đáp thật lòng chứ không hại bác. Bác đánh cá vốn nhân hậu, nghĩ ngợi hồi lâu, rồi quyết định tin nó một lần cuối — nhưng vẫn cảnh giác.

Bác mở nút. Con quỷ lại hiện ra, nhưng lần này nó giữ lời. Nó đá vào chiếc bình văng xuống biển, rồi bảo bác đi theo. Nó dẫn bác tới một cái hồ khuất giữa núi, bảo bác thả lưới ở đó. Bác quăng lưới, kéo lên được những con cá lạ đủ bốn màu — trắng, đỏ, xanh, vàng — đẹp chưa từng thấy.

"Đem những con cá này dâng lên đức vua," con quỷ dặn, "ngài sẽ ban thưởng cho ông đủ giàu sang." Nói xong, nó biến mất.

Bác đánh cá làm theo. Quả nhiên, những con cá kỳ lạ ấy dẫn tới cả một câu chuyện huyền bí trong cung vua — về một hoàng tử bị phù phép hóa đá, về một cái hồ vốn là cả một thành phố bị nguyền... nhưng đó lại là một câu chuyện khác, lồng bên trong câu chuyện này.

Riêng bác đánh cá nghèo, từ đó được nhà vua trọng thưởng, sống sung túc bên vợ con đến trọn đời. Bác thường kể lại cho con cháu nghe rằng: ngày hôm ấy, bác đã thắng một con quỷ khổng lồ chỉ bằng đúng một câu hỏi khôn ngoan.

Bài học: Đây là một trong những câu chuyện đắt giá nhất mà Scheherazade kể — vì nó nói thẳng vào lòng vua Shahryar: kẻ mạnh mà nuôi hận thù, lấy oán trả ơn, cuối cùng sẽ tự nhốt mình trở lại trong ngục tối. Còn kẻ yếu, nếu biết dùng cái đầu, có thể thắng cả một con quỷ. Trí khôn mạnh hơn cơ bắp; và lòng khoan dung (bác vẫn thả quỷ lần cuối) mở ra phúc lành.

Chú ý cấu trúc khung: Để ý cách câu chuyện này lồng một câu chuyện khác vào cuối — bốn con cá dẫn tới truyện hoàng tử hóa đá. Đó chính là nghệ thuật "truyện trong truyện" đặc trưng của Nghìn Lẻ Một Đêm, thứ giúp Scheherazade kéo dài mãi không dứt.