Ở thành Baghdad giàu có, có một người tên là Sinbad — đọc là Sin-bát. Chàng vốn được thừa hưởng gia tài lớn, nhưng tiêu pha hoang phí đến gần khánh kiệt. Tỉnh ngộ, chàng gom số vốn còn lại, mua hàng hóa, xuống thuyền ra khơi buôn bán. Từ đó bắt đầu bảy chuyến hải hành ly kỳ, mỗi chuyến một phen thập tử nhất sinh, mà cũng mỗi chuyến một phen giàu sang trở về.

Đây là câu chuyện về một trong những chuyến đi kỳ lạ nhất của chàng.

Lần ấy, con thuyền của Sinbad ghé lại một hòn đảo xanh tươi để lấy nước. Trong khi mọi người nghỉ ngơi, Sinbad đi dạo sâu vào đảo, rồi ngồi tựa gốc cây và thiếp đi.

Khi tỉnh dậy, chàng hoảng hốt: con thuyền đã nhổ neo đi mất! Đám bạn thuyền tưởng chàng đã lạc, không đợi được nên bỏ chàng lại một mình giữa hòn đảo hoang vắng.

Sinbad leo lên một mỏm cao nhìn quanh. Xa xa, chàng thấy một khối tròn trắng khổng lồ, cao lớn và nhẵn thín, chẳng có cửa nẻo gì. Lại gần, chàng đo thử — chu vi phải đến năm chục bước chân. Đó không phải tòa nhà. Đó là một quả trứng — quả trứng của loài chim khổng lồ Rukh (đọc là Rúc).

Bỗng bầu trời tối sầm lại như có mây đen che phủ. Sinbad ngước lên, và một con chim khổng lồ hạ cánh xuống, thân hình che kín cả mặt trời. Đó là chim mẹ Rukh trở về ấp trứng. Đôi chân nó to như thân cây cổ thụ.

Một ý nghĩ liều lĩnh lóe lên trong đầu Sinbad. Chàng tháo dây khăn quấn đầu, buộc chặt mình vào một cái chân khổng lồ của con chim đang ngủ. Chàng nghĩ: khi chim bay đi, nó sẽ mang chàng thoát khỏi hòn đảo chết này.

Rạng sáng, chim Rukh vỗ cánh cất mình bay bổng lên tận trời cao, mang theo Sinbad lủng lẳng bên chân. Nó bay mãi, bay mãi, rồi đáp xuống một nơi. Sinbad vội cởi dây, lăn ra thoát thân, trước khi con chim kịp nhận ra.

Nhưng chàng vừa thoát khỏi hiểm nguy này lại rơi vào hiểm nguy khác.

Nơi chim thả chàng xuống là một thung lũng sâu hun hút, bốn bề vách đá dựng đứng, cao đến mức không tài nào trèo ra được. Sinbad tuyệt vọng nhìn quanh — và rồi chàng sững sờ. Khắp mặt đất thung lũng vương vãi vô số kim cương lấp lánh, những viên to chưa từng thấy. Đây là thung lũng kim cương huyền thoại mà không ai vào được.

Nhưng niềm vui chưa kịp trọn thì chàng rùng mình kinh hãi. Dưới đáy thung lũng còn có những con rắn khổng lồ, to đến mức có thể nuốt chửng cả một con voi. Ban ngày chúng ẩn mình trốn chim Rukh; ban đêm chúng bò ra săn mồi. Sinbad phải nấp trong một hốc đá, chèn kín cửa, run rẩy chờ trời sáng.

Sáng hôm sau, chàng chợt thấy một tảng thịt lớn rơi từ trên vách đá xuống, đánh phịch một cái. Rồi một tảng nữa, một tảng nữa.

Sinbad chợt hiểu ra một bí mật của những người buôn kim cương. Họ không thể xuống thung lũng, nên nghĩ ra cách: quăng những tảng thịt tươi xuống. Kim cương dưới đáy dính vào thớ thịt. Rồi những con đại bàng trên cao sà xuống quắp tảng thịt bay về tổ trên vách núi. Lúc đó, người ta chỉ việc xua chim đi, nhặt lấy những viên kim cương dính trên thịt.

Một kế thoát thân lóe lên trong đầu Sinbad.

Chàng nhặt đầy túi những viên kim cương to nhất. Rồi chàng chọn một tảng thịt lớn, dùng khăn tự buộc chặt mình vào bụng tảng thịt, nằm ngửa chờ đợi, tim đập thình thịch.

Điểm dừng đêm (M8): Sinbad nằm đó, buộc chặt mình dưới tảng thịt đẫm máu giữa thung lũng đầy rắn khổng lồ, đặt trọn tính mạng vào một con chim mà chàng chưa biết có đến hay không. Nếu đại bàng quắp tảng thịt lên — chàng sống. Nếu rắn tìm thấy chàng trước — chàng chết. Nàng Scheherazade dừng lời đúng khoảnh khắc nghẹt thở ấy, và trời đã sáng. Vua Shahryar hoãn án thêm một đêm để nghe cho được kết cục.

Chàng chờ không lâu. Một bóng đen ập xuống — một con đại bàng khổng lồ bổ nhào, quắp lấy tảng thịt cùng cả Sinbad, vỗ cánh bay vút lên khỏi thung lũng, đáp về tổ của nó trên đỉnh núi cao.

Vừa lúc ấy, từ dưới vang lên tiếng la hét, tiếng gõ mạnh vào đá của những người buôn kim cương đang xua chim. Con đại bàng giật mình bỏ tảng thịt lại, bay đi.

Một người buôn chạy tới, thất vọng vì không thấy viên kim cương nào trên tảng thịt — thì bỗng hoảng hồn khi thấy một con người sống, từ dưới tảng thịt chui ra.

Sinbad vội vàng trấn an, kể lại toàn bộ chuyện chàng gặp phải. Rồi chàng mở túi, tặng người ấy vài viên kim cương lớn nhất để tạ ơn. Ai nấy đều kinh ngạc, chưa từng ai vào được thung lũng mà sống sót trở ra, lại còn mang theo cả một gia tài kim cương.

Những người buôn nhân hậu cho Sinbad ăn uống, rồi dẫn chàng theo đoàn vượt núi băng rừng trở về miền đất văn minh. Trên đường về, chàng còn thấy bao điều kỳ lạ: cây long não to đến mức cả một đoàn người trú được dưới tán, loài tê giác húc chết được cả voi.

Cuối cùng, Sinbad về đến Baghdad, đổi số kim cương lấy vô số vàng bạc, giàu có hơn xưa gấp bội. Chàng chia của bố thí cho người nghèo, sống trong nhung lụa.

Nhưng — kỳ lạ thay — chỉ ít lâu sau, khi đã quen với cuộc sống êm ả, lòng chàng lại nhen nhóm nỗi khao khát biển khơi. Của cải chất đầy kho không mua nổi cho chàng sự bình yên trong lòng. Và thế là chàng lại sửa soạn cho một chuyến hải hành mới, tới những vùng biển còn xa lạ hơn nữa.

Bài học: Bền chí và tỉnh táo giúp Sinbad biến cả một cái bẫy tử thần thành bậc thang thoát hiểm — chàng thắng không nhờ sức mạnh, mà nhờ biết quan sát và nghĩ ra kế. Nhưng câu chuyện cũng gợi một điều sâu hơn: của cải chồng chất mãi vẫn không lấp đầy được nỗi bất an, khiến người ta cứ phải đi tìm.

Liên hệ (M7): Chim Rukh khổng lồ có họ hàng với đại bàng thần trong nhiều nền văn hóa: chim Garuda (Ấn Độ), chim Phượng Hoàng (Trung Hoa), chim Thunderbird (thổ dân châu Mỹ). Bạn còn nhớ loài chim khổng lồ nào trong truyện cổ Việt Nam không? (Gợi ý: chim đưa người ra đảo vàng trong "Cây khế".)