Ở thành Baghdad có một bác thợ may hiền lành, tính vui vẻ, thích mời bạn bè về nhà đãi tiệc. Một hôm, bác gặp một gã gù lưng — người vẫn thường được các quán rượu, đám tiệc mời tới góp vui vì tài pha trò, hát hỏng khiến ai nấy cười vỡ bụng. Bác thợ may mời gã về nhà, cùng vợ bày tiệc rượu thịt cá linh đình.

Giữa bữa, gã gù đang ăn miếng cá ngon, bỗng bị hóc phải một chiếc xương. Gã ho sặc sụa, mặt tím tái, rồi ngã vật ra, nằm im không nhúc nhích.

Vợ chồng bác thợ may hoảng hồn, lay gọi mãi không thấy gã gù động đậy, tưởng gã đã chết ngay tại bàn tiệc nhà mình. Sợ liên lụy, hai vợ chồng bàn nhau đem gã đi giấu ở một nơi khác, đổ vạ cho ai đó xui xẻo khác gánh chịu.

Đêm khuya, họ khiêng gã gù tới nhà một ông lang trong phố, lặng lẽ dựng gã đứng ngay sau cánh cửa, sát cầu thang, rồi lẩn đi.

Ông lang vừa đi làm về, trời tối đen như mực. Vừa bước vào nhà, ông va phải một vật gì đứng chắn ngay lối, hoảng hốt đẩy ra — thân hình ấy lăn lông lốc xuống cầu thang, rơi huỵch một tiếng dưới đất, nằm im. Ông lang cầm đèn soi, run bắn cả người: một người khách lạ nằm bất động ngay trước cửa nhà mình! Ông đinh ninh chính cú va chạm vừa rồi đã hại chết người ta.

Sợ mang tội, ông lang cùng vợ vội vàng khiêng cái xác đi, đem sang nhà hàng xóm — một người quản gia trong phủ — lén dựng gã gù đứng cạnh cửa kho lương thực, rồi rút êm.

Người quản gia nửa đêm đi tuần trong phủ, thấy có bóng người lấp ló bên kho, đinh ninh là kẻ trộm đang rình mò, liền vung gậy phang cho một trận ra trò để dọa. Đến khi lại gần xem, ông mới tá hỏa: "kẻ trộm" đã nằm im bất động! Ông hoảng loạn, tưởng chính cây gậy của mình vừa lỡ tay đoạt mạng người, vội vàng khiêng cái xác ra khỏi phủ, dựng đứng gã ở một góc phố khuất, rồi chuồn về ngủ như không biết gì.

Rạng sáng hôm sau, một người lái buôn vừa uống rượu về khuya, đi ngang góc phố ấy trong bóng tối lờ mờ. Ông va phải bóng người đứng lù lù trước mặt, tưởng có kẻ định giật khăn xếp trên đầu mình, hoảng sợ xô mạnh một cái. Bóng người ngã vật xuống đường, nằm bất động. Người lái buôn hét toáng "Cướp! Cướp!" — nhưng khi lính tuần đêm chạy tới, họ chỉ thấy đúng một mình ông đứng cạnh một người đã chết. Lính bèn bắt trói ông lái buôn, điệu ra pháp đình.

Người lái buôn bị kết án treo cổ. Nhưng ngay lúc dây thừng vừa tròng lên cổ ông, giữa đám đông, người quản gia bỗng chen tới, quỳ xuống thất thanh: "Khoan đã! Chính tôi mới là kẻ đã ra tay, xin đừng giết người vô tội!" Ông kể lại chuyện cây gậy trong đêm tối. Nhà vua nghe chuyện lạ, thấy hay, truyền hoãn án, đổi tội danh sang cho người quản gia.

Nhưng khi người quản gia sắp chịu tội thay, ông lang lại vội chen ra, quỳ xuống kể chuyện mình vấp ngã trên cầu thang. Nhà vua lại hoãn án, đổi sang xử ông lang.

Rồi đến lượt bác thợ may cũng không đành lòng đứng nhìn, bước ra thú nhận chuyện bữa tiệc, chuyện gã gù hóc xương, kể lại từ đầu.

Nhà vua ngồi trên ngai, nghe hết chuyện người này đến chuyện người khác, mỗi chuyện một vẻ ly kỳ, không nỡ dứt, cứ truyền hoãn án hết lần này đến lần khác để nghe cho bằng hết. Ngài truyền cho lính mang cả thi thể gã gù vào để phân xử tận tường.

Giữa lúc cả triều đình đang bối rối chưa biết xử ai, có một bác thợ cạo tình cờ có mặt trong cung, vốn nổi tiếng lắm điều nhưng cũng tinh mắt hiếm ai bằng. Bác xin phép lại gần xem xét gã gù, sờ nắn khắp người, áp tai vào ngực nghe ngóng.

"Tâu bệ hạ," bác thợ cạo reo lên, "người này chưa chết! Chỉ là hóc phải một chiếc xương cá, mắc ngay cổ họng bấy lâu nay đó thôi!"

Bác thò tay, khéo léo gắp chiếc xương cá ra. Gã gù bỗng giật mình, hắt hơi một cái thật to, rồi mở mắt ngồi bật dậy, ngơ ngác nhìn quanh, chẳng hiểu vì sao mình lại đang nằm giữa sân rồng.

Cả triều đình lẫn nhà vua được một trận cười vỡ bụng. Nhà vua truyền tha tội cho cả bốn người — thợ may, ông lang, người quản gia, người lái buôn — không ai phải chịu oan uổng nữa. Ngài còn ban thưởng hậu hĩnh cho tất cả, vì nhờ họ mà ngài được nghe những câu chuyện hay chưa từng nghe qua, mỗi chuyện một vẻ, đủ để nhớ mãi.

Bài học: Một hiểu lầm bé nhỏ — chỉ vì hoảng sợ vội vàng đổ vạ cho nhau — có thể kéo dài thành cả chuỗi tai họa nối tiếp không dứt. Nhưng cũng chính lòng dũng cảm nhận lỗi thay cho người vô tội, người này tiếp nối người kia, đã cứu tất cả: ai cũng thà chịu tội còn hơn để oan uổng rơi vào đầu người khác.

Chú ý cấu trúc khung: Đây là một trong những ví dụ kinh điển nhất về nghệ thuật "truyện lồng truyện" của Nghìn Lẻ Một Đêm: một xác chết tưởng như đi lạc từ tay người này sang tay người khác, mỗi người lại mở ra một câu chuyện riêng để tự bào chữa — bốn câu chuyện nhỏ lồng trong một câu chuyện lớn, y hệt cách Scheherazade vẫn kể mỗi đêm. Bản gốc còn cố tình để bốn người liên đới thuộc đủ mọi thành phần khác nhau của Baghdad — thợ thủ công, thầy thuốc, quan lại, thương nhân — như một lát cắt đầy đủ của cả một thành phố, không phân biệt xuất thân.