Một đêm, vua Harun al-Rashid (đọc: Ha-run an Ra-sít) cải trang thành thường dân, cùng quan tể tướng Ja'far (đọc: Gia-pha) và viên hoạn quan tin cẩn dạo bước dọc bờ sông Tigris (đọc: Ti-grít) để xem cảnh đêm ở Baghdad.

Giữa dòng nước, mấy người đánh cá đang kéo lên một chiếc rương gỗ nặng trịch, khóa kín. Tò mò, nhà vua sai mua lại chiếc rương với giá cao, rồi cạy khóa ra xem.

Bên trong, một tấm vải trắng phủ kín một hình người. Vén tấm vải ra, ai nấy lặng người: đó là thi thể một thiếu phụ trẻ, xinh đẹp, nhưng đã không còn sự sống.

Nhà vua nổi giận đùng đùng. Ngay giữa kinh thành của mình, một mạng người bị hại mà không ai hay biết — đó là điều ngài không thể dung thứ. Ngài quay sang Ja'far, ra lệnh nghiêm khắc: trong vòng ba ngày, phải tìm ra kẻ đã gây ra chuyện này. Nếu không tìm ra, chính Ja'far sẽ phải đền mạng thay.

Ja'far bối rối. Thành Baghdad người đông như kiến, biết lần mối từ đâu? Ba ngày trôi qua trong vô vọng, ông không tìm được một manh mối nào. Đến hẹn, Ja'far run rẩy chuẩn bị ra chịu tội trước vua.

Nhưng đúng lúc ấy, một chuyện lạ xảy ra.

Giữa sân rồng, một ông già tóc bạc bất ngờ quỳ xuống, run rẩy thưa: "Tâu bệ hạ, chính thần đã gây ra cái chết của người thiếu phụ ấy. Xin cứ trị tội thần, đừng để quan tể tướng phải chết oan."

Chưa ai kịp lên tiếng, một chàng trai trẻ cũng chen tới, quỳ xuống bên cạnh: "Tâu bệ hạ, ông cụ đây nói dối. Chính con mới là người gây ra chuyện — con là chồng của người đã khuất. Ông cụ chỉ muốn chết thay con mà thôi."

Nhà vua sững sờ trước cảnh hai người giành nhau nhận tội. Ngài truyền cho chàng trai kể lại đầu đuôi, hứa sẽ phân xử công minh.

Chàng trai kể, giọng nghẹn ngào.

"Vợ con ốm nặng đã lâu. Một hôm nàng thèm ăn táo, cứ nhắc mãi. Nhưng lúc ấy trái mùa, khắp Baghdad tìm không ra một quả táo nào. Con nghe đồn chỉ có vườn ngự uyển của nhà vua ở thành Basra mới còn giống táo quý ấy, bèn lên đường, ròng rã suốt ba tuần mới xin mua được đúng ba quả, đem về cho vợ.

Nàng mừng lắm, nhưng bệnh còn nặng, chưa ăn ngay, chỉ để ba quả táo bên giường.

Vài hôm sau, con đi ngang qua chợ, thấy một gã nô lệ đang tung hứng chơi đúng một quả táo giống hệt loại con đã đem về. Con hỏi gã lấy đâu ra. Gã cười cợt, khoe rằng đó là quà một người đàn bà có chồng tặng cho — còn buông lời bỡn cợt rằng người chồng ấy đã phải khổ công lặn lội mới kiếm được thứ quà ấy cho vợ, vậy mà vợ lại đem tặng cho gã.

Nghe vậy, đầu óc con tối sầm. Con chạy vội về nhà, đếm lại — quả nhiên chỉ còn hai quả táo, một quả đã biến mất. Con không còn nghĩ được gì khác ngoài việc vợ mình đã phản bội.

Cơn ghen làm con mù quáng. Ngay trong phút giận dữ ấy, con đã làm một điều không bao giờ có thể rút lại được."

Chàng trai dừng lại, nước mắt lã chã. Cả sân rồng im phăng phắc.

"Sau đó," chàng nói tiếp, "con mới biết sự thật. Đứa con trai nhỏ của con đã lén cầm một quả táo ra ngoài chơi, và chính gã nô lệ ấy đã giật lấy của con trẻ. Chuyện 'người đàn bà có chồng tặng quà' chỉ là lời bịa đặt gã buông ra cho vui miệng giữa chợ, không có lấy một phần sự thật. Con đã tin một lời nói dối vu vơ, và đánh mất người vợ hiền của mình mãi mãi. Ông cụ đây chính là cha nàng, chỉ vì thương con rể mà giành nhận tội thay. Xin bệ hạ trị tội đúng người — chính là con."

Nhà vua nghe xong, lòng vừa xót xa vừa phẫn nộ — không phải với chàng trai đang quỳ khóc trước mặt, mà với kẻ đã gieo ra lời nói dối tai hại kia. Ngài truyền cho Ja'far: trong ba ngày, phải tìm bằng được gã nô lệ buông lời bỡn cợt ngoài chợ năm xưa.

Ja'far lại một lần nữa bó tay. Ba ngày trôi qua, không dấu vết. Đến hẹn, ông về nhà từ biệt vợ con, chuẩn bị tinh thần ra chịu tội.

Nhưng khi ông ôm đứa con nhỏ của mình vào lòng để từ biệt, đứa bé đưa tay ra khoe một quả táo đang cầm chơi, líu lo khoe được người nhà tặng. Ja'far sững người, hỏi kỹ ngọn ngành — thì ra chính gã nô lệ mang quả táo ấy về, lại chẳng phải ai xa lạ, mà là một gã nô lệ vẫn ở ngay trong phủ ông bấy lâu nay.

Ja'far cho điệu gã tới trước mặt vua, thuật lại đầu đuôi câu chuyện. Vua Harun al-Rashid nghe xong, không khỏi bật cười trước sự trớ trêu: đi tìm khắp thiên hạ, hóa ra kẻ gây họa lại nằm ngay trong phủ quan tể tướng của mình.

Vụ án khép lại. Nhà vua tha tội chết cho Ja'far, chỉ đặt một điều kiện: từ nay, mỗi khi có dịp, ông phải kể cho vua nghe một câu chuyện còn lạ lùng hơn cả chuyện ba quả táo này.

Bài học: Cả một bi kịch — một mạng người, một gia đình tan vỡ — chỉ khởi đi từ một câu nói đùa vu vơ giữa chợ. Ghen tuông không cho người ta thời gian để hỏi lại sự thật; nó hành động trước, rồi mới biết mình đã sai thì đã quá muộn. Còn lòng người cha thương con rể, sẵn sàng nhận chết thay, lại cho thấy tình thân đôi khi lớn hơn cả công lý.

Liên hệ đa văn hóa (M7): Mô-típ "ghen tuông vì một món quà bị hiểu lầm" xuất hiện trong nhiều nền văn học khác nhau — chẳng hạn chiếc khăn tay trong bi kịch Othello của Shakespeare cũng đẩy một người chồng vào chỗ giết vợ vì tin lầm một bằng chứng giả. Cả hai câu chuyện đều cảnh báo: lòng tin bị đánh cắp bởi một lời dối trá nhỏ có thể gây ra hậu quả không gì cứu vãn nổi.