Mệ tôi mỉm cười, nụ cười như vành trăng khuyết cuối thu, đọng lại trong tôi một lời hứa, một niềm tin vào con sông thiêng liêng. “...rồi con sẽ biết bơi, biết lặn như những chú cá mòi đang nhảy đó tề.” Lời mệ nhẹ như gió, nhưng lại ghim sâu vào tâm trí đứa trẻ, thành một khát khao thầm lặng. Tôi ngước nhìn dòng Lam, lúc ấy vẫn còn là một bí ẩn mênh mông, vừa mời gọi vừa xa xăm.

Thế rồi, không lâu sau, tôi được ông nội dắt đi chộ cá mòi. Ông nội tôi, người đàn ông ít nói nhưng ánh mắt luôn lấp lánh như mặt sông buổi sớm, là hiện thân của dòng sông ấy. Bàn tay ông sần sùi những vết chai sạm, hằn lên dấu vết của nắng gió, của những tháng ngày vật lộn với con nước, nhưng lại nhẹ nhàng và trìu mến khi đặt lên vai tôi. Cái mùi đất, mùi sông, mùi khói thuốc lào vương vấn trên người ông, khiến tôi thấy yên bình lạ thường.

Sáng hôm đó, mặt trời chưa kịp ló dạng, sương còn giăng mắc trên những tán cây bìm bịp ven bờ, và con sông Lam như dải lụa bạc uốn mình trong giấc ngủ. Ông nội đã dậy từ tinh mơ, sửa soạn chiếc chài lưới đã bạc màu thời gian. Tôi lò dò theo ông ra bến sông, lòng vừa háo hức vừa rụt rè. Nước sông lành lạnh chạm vào chân, cảm giác tê buốt nhưng cũng rất đỗi phấn khích.

Mùa cá mòi về, sông Lam như mở lòng ban tặng những món quà hào phóng. Cá mòi ùa về, lấp lánh như những đồng bạc nhỏ xíu ai đánh rơi, bơi lội tung tăng, đôi khi nhảy vọt lên khỏi mặt nước như muốn chạm vào ánh bình minh. Ông nội đứng trên chiếc đò nan, dáng người gầy gò nhưng vững chãi như cây cổ thụ bám rễ vào bờ. Ông cầm chài, đôi mắt tinh anh dõi theo từng gợn sóng, từng đàn cá đang lượn lờ.

Tiếng "xoảng" dứt khoát khi ông vung chài, tấm lưới bung ra tròn vành vạnh như chiếc nón lá khổng lồ, rồi từ từ chìm xuống lòng sông. Ông đứng đợi, kiên nhẫn như đá tảng. Tôi nín thở, đôi mắt không rời khỏi mặt nước. Chút lát, ông giật nhẹ dây, kéo chài lên. Tấm lưới nặng trịch, lấp loáng những vảy bạc trắng tinh. Cá mòi, con nào con nấy tươi rói, quẫy đạp rào rào, như những vì sao nhỏ xíu bị mắc kẹt.

Ông nội nhẹ nhàng gỡ cá, đôi tay thoăn thoắt nhưng vô cùng cẩn trọng, sợ làm đau những sinh linh bé bỏng ấy. Ông đặt cá vào cái giỏ tre, rồi quay sang nhìn tôi, ánh mắt chứa chan tình yêu thương. “Choa ni, món quà của sông đó tề con.” Ông nói, giọng trầm ấm như tiếng nước chảy. Tôi chạm tay vào những chú cá đang nhảy tanh tách, cảm nhận sự ấm áp của khoảnh khắc này, của bàn tay ông nội và món quà từ dòng nước mát lành.