──────────────────────────────────── "Ghi chép ngoài lề, không rõ nguồn ◆" ────────────────────────────────────

Không có xác thì người ta làm ma bằng cái áo.

Cái áo nâu của cha cô được gấp lại, đặt trên một cái mâm gỗ, và mâm đặt giữa nhà trên. Trước mâm là bát hương cắm ba cây, cháy hết thì có người cắm tiếp, suốt đêm không được để tắt.

Người trong xóm đến từ chập tối. Ai đến cũng đứng một lúc trước mâm, rồi ra ngồi ở phản, ở thềm, ở ngoài sân.

"Chú ấy hiền lắm."

"Hiền. Cả xóm này ai vay chú ấy thóc mà chú ấy đòi bao giờ."

"Năm kia tôi vay hai đấu, chú ấy còn bảo trả lúc nào cũng được."

"Bà trả chưa?"

"Chưa."

"Thì bây giờ trả cho bà ấy."

"Ừ. Mai tôi mang sang."

Ánh Nga đi vòng quanh sân rót nước. Cô rót cho từng nhóm, và ở mỗi nhóm cô đứng lại một lúc, không phải để nghe, mà vì đứng lại thì đỡ phải đi tiếp.

"Cô Nga này, cô ngồi xuống đi."

"Cháu rót nốt đã."

"Ngồi xuống. Từ chiều đến giờ cô đi mãi."

"Cháu không mỏi."