Người đàn ông ngồi xổm dưới gốc tiêu già, hai bàn tay ông chậm rãi vuốt dọc thân cây. Tôi chợt nhận ra, suốt buổi chiều nay, tôi cứ nhìn vào đôi bàn tay ấy mà quên mất hỏi thêm điều gì. Bàn tay ông không lớn, nhưng toàn bộ bề mặt là những vết chai sạn dày cộm, xếp lớp lên nhau như những miền đất phù sa bồi đắp qua năm tháng. Các ngón tay hơi cong, khớp xương nổi lên thành những u tròn, lòng bàn tay khô ráp và có màu nâu sẫm, như thể màu của đất đỏ bazan đã ngấm vào từng thớ thịt, không thể tách rời.

Ông nâng một chùm tiêu chín lên, động tác nhẹ đến nỗi tưởng như ông đang nâng niu một thứ gì mong manh lắm. Những hạt tiêu xanh đậm, bóng mượt, căng tròn, kết thành từng chùm dày và nặng trĩu. Ngón tay cái và ngón trỏ của ông khẽ kẹp vào cuống chùm tiêu, chỉ một cái vặn nhẹ, chùm tiêu đã lìa cành mà không hề làm xước lớp vỏ mỏng manh. Tôi thấy ông đặt từng chùm vào rổ tre, lòng rổ đã lót sẵn một lớp lá chuối khô, như lo sợ những hạt tiêu sẽ tổn thương nếu để chúng tiếp xúc trực tiếp với nan tre.

"Tay tao hồi trẻ còn đẹp lắm," ông nói, giọng khàn khàn nhưng ấm. "Hồi đó mới về xứ này, tiêu còn thưa, mỗi ngày hái có vài chục ký. Tay còn lành lặn, chưa chai, chưa sần. Nhưng mà cây tiêu nó dạy cho mình nhiều thứ. Cây cũng như người, nó cần được vuốt ve, chứ không phải bóp nắn thô bạo."

Ông kể, những năm đầu trồng tiêu, ông từng làm gãy cả giàn vì vội vàng, vì muốn thu hoạch thật nhanh. Cây tiêu non, thân mềm, không chịu nổi những cú giật mạnh, những cái nắm vội vàng. Rồi một mùa mưa kéo dài, nấm bệnh tấn công, cả vườn tiêu chết dần. Ông ngồi giữa vườn, nhìn những thân cây héo úa, đôi bàn tay run run sờ vào lớp vỏ bong tróc. "Tao nhận ra rằng, bàn tay mình mà không nhẹ nhàng, thì đất nó cũng không cho mình giữ lại cây nào."

Nắng chiều nghiêng qua giàn tiêu, đổ bóng râm mát xuống mặt đất. Những chùm tiêu chín đung đưa nhẹ, tỏa ra mùi thơm nồng nàn, cay ấm, hòa lẫn với mùi đất ẩm sau cơn mưa chiều. Ông bảo, mùi tiêu chín là thứ mùi không thể lẫn với bất cứ thứ gì. Nó vừa hăng, vừa ngọt, lại có chút gì đó như mùi của nắng, của gió biển và của cả mồ hôi người. Mỗi khi hái tiêu, ông thường đưa chùm tiêu lên mũi hít một hơi thật sâu trước khi bỏ vào rổ. Cái mùi ấy như một lời chào, một lời cảm ơn với đất, với cây.

Đôi bàn tay chai sạn ấy vẫn tiếp tục làm việc, từng chùm, từng chùm một. Có những chùm tiêu nằm khuất sau tán lá, ông phải luồn tay vào, khẽ gạt những chiếc lá ra, rồi mới hái. "Hái tiêu cũng như đánh đàn vậy, ngón tay phải biết uyển chuyển, phải biết lúc nào nên dừng, lúc nào nên tiếp." Tôi nhìn đôi bàn tay ấy, những vết chai sạn dưới ánh nắng chiều như phát ra một thứ ánh sáng mờ mờ, không phải ánh sáng của vinh quang, mà là ánh sáng của sự nhẫn nại, của những mùa vụ thầm lặng trôi qua.

Giờ đây, vườn tiêu của ông đã xanh tốt trở lại, những thân cây già cỗi vẫn đều đặn ra hoa kết trái. Không biết tự bao giờ, ông không còn coi việc hái tiêu là công việc nữa. Mỗi lần đặt tay lên thân cây, ông như cảm nhận được mạch sống chảy bên dưới lớp vỏ xù xì. Ông bảo, cây tiêu già cũng biết buồn, biết vui. Khi mùa màng thất bát, những chiếc lá rũ xuống, những chùm tiêu lép xẹp. Khi đất lành, nắng đẹp, cây tiêu vươn mình mạnh mẽ, những chùm tiêu chín mọng như ngàn hạt ngọc.

Tôi hỏi ông có bao giờ thấy mệt mỏi với những vết chai trên tay không. Ông cười, đưa hai bàn tay lên ngắm nghía dưới ánh hoàng hôn. "Mệt chứ, nhưng mà nếu không có mấy cái chai này, tao biết làm sao mà giữ được vườn tiêu. Mỗi vết chai, mỗi cái sần là một mùa vụ. Là một lần tao học được cách nâng niu, cách lắng nghe. Đôi bàn tay này, nó đã dạy tao nhiều hơn bất cứ cuốn sách nào."

Chiều tàn, những rổ tiêu đầy dần, mùi thơm cay nồng lan tỏa khắp vườn. Ông đứng dậy, vươn vai, đôi bàn tay khô ráp vuốt nhẹ lên mái tóc bạc. Trong ánh chiều tà, tôi thấy bóng ông đổ dài trên nền đất đỏ, hòa lẫn với bóng của những giàn tiêu, không thể phân biệt đâu là người, đâu là cây. Chỉ còn đôi bàn tay ấy, với những vết chai sạn của thời gian, vẫn âm thầm vuốt ve từng thân cây, từng chùm tiêu chín, như một điệu nhạc không lời, như một bài hát ru của đất dành cho những ai biết yêu thương và nhẫn nại.