Tháng mười âm lịch, nước sông Hậu đã ròng đến tận mé bãi bồi. Những ngày này, làng Chăm ven sông như thức dậy sau giấc ngủ dài, tiếng khung cửi vốn rả rích suốt năm bỗng ngưng lại, nhường chỗ cho những âm thanh khác – tiếng chân người, tiếng cười, tiếng trống ginăng vọng từ tháp cổ.

Lễ hội Katé, ngày hội lớn nhất của người Chăm, đã về trên bến sông Hậu.

Tôi đến khi mặt trời còn chưa lên khỏi ngọn thốt nốt. Sương mùa thu giăng mờ trên mặt nước, phủ lên những chiếc thuyền đậu san sát bến. Nhưng trên bờ, người Chăm đã tấp nập. Phụ nữ mặc áo dài truyền thống – màu chàm, màu xanh rêu, điểm xuyết những đường thêu tinh xảo. Trên đầu họ, những chiếc khăn thổ cẩm đủ màu sắc rực rỡ: đỏ như mặt trời mọc, vàng như nắng trưa, xanh như dòng sông ngày lũ. Khăn quấn cao, hai đầu thả phía sau lưng, mỗi bước đi nhẹ nhàng là mỗi lần dải lụa tung bay trong gió, như những cánh buồm nhỏ trên sông.

Cô gái Chăm làng dệt – người tôi thường gặp bên khung cửi mỗi chiều – hôm nay khoác lên người chiếc khăn bông mới nhất, màu đỏ thắm điểm hoa văn hình quả trám truyền thống. Cô cười rạng rỡ, tay nâng mâm lễ vật tiến về tháp cổ. Trong mâm, những chiếc bánh gừng thơm nức, những trái cây mùa nước nổi, và trên cùng là một dải khăn thổ cẩm nhỏ, như một lời dâng hiến cho các vị thần linh.

Lễ hội Katé là ngày người Chăm tưởng nhớ tổ tiên, cầu mùa màng tươi tốt. Nhưng với tôi, người đứng ngoài cuộc, đó còn là ngày hội của màu sắc. Những chiếc khăn thổ cẩm không chỉ là trang phục – chúng là câu chuyện của cả một cộng đồng. Mỗi đường dệt là một ký ức, mỗi họa tiết là một lời thì thầm từ quá khứ, từ những ngày người Chăm còn ở vương quốc Chăm Pa xa xôi, nơi biển cả và tháp chàm hòa quyện.

Trên bến sông, người già ngồi dưới gốc thốt nốt kể chuyện xưa. Đứa trẻ chạy quanh, tay cầm những chiếc khăn nhỏ tự dệt, tung lên trời như thả diều. Và giữa dòng người, những thiếu nữ Chăm với khăn bông sặc sỡ đi qua, lưng thẳng, mắt nhìn về phía xa – nơi những chiếc thuyền máy đang chở khách du lịch xuôi ngược, nơi tiếng nhạc điện tử vọng từ quán cà phê bờ kè, nơi cuộc sống hiện đại đang len lỏi vào từng ngóc ngách.

Nhưng lễ hội Katê vẫn giữ nguyên. Trống ginăng vẫn vang lên nhịp nhàng, và các chàng trai Chăm vẫn múa những điệu múa cổ xưa – tay vươn lên như đón ánh sáng, chân nhún nhảy theo nhịp đất trời. Cô gái làng dệt vừa múa vừa cười, chiếc khăn đỏ trên đầu bay phấp phới, như một ngọn lửa giữa dòng người.

Chiều muộn, khi mặt trời lặn sau dãy tháp, những chiếc thuyền đưa người dân về lại làng. Trên bến sông, vài chiếc khăn quên lấy vẫn còn phơi trên dây, bay trong gió chiều. Màu đỏ, xanh, vàng – như những cánh hoa rực rỡ giữa vùng sông nước mênh mông.

Tôi đứng đó, nhìn theo bóng cô gái Chăm khuất dần sau lũy tre, lòng thấy bình yên lạ. Giữa dòng chảy thời gian, giữa sự giao thoa của truyền thống và hiện đại, những chiếc khăn thổ cẩm vẫn tung bay. Và dòng sông Hậu vẫn chảy, mang theo những câu chuyện ngàn đời về biển, về nguồn.