Truyện Dân Gian H'Mông – Dao

Bản cổ nhất trong nhóm. Thần Ea lách lời thề bằng cách nói qua vách lau sậy. Thả bồ câu → én → quạ không về. Sau lụt, Enlil ban bất tử — nhưng là ngoại lệ duy nhất, không dành cho phần còn lại của loài người.

Không thả chim. Điểm riêng nằm ở khúc sau lụt: ném 'xương của Mẹ Đất' (đá) qua vai, đá hóa thành người mới — tái tạo loài người từ vật chất vô tri, biểu tượng của sự bền bỉ.

Không có thần nổi giận: đây là nạn lụt cuối chu kỳ vũ trụ (pralaya). Cá Matsya kéo thuyền buộc vào sừng lên đỉnh Himavan. Hủy diệt là một pha của vòng tuần hoàn, không phải hình phạt.

Bản duy nhất KHÔNG chạy trốn bằng thuyền. Đại Vũ khơi sông dẫn nước ra biển ròng rã 13 năm, ba lần qua nhà không vào — đề cao lao động, đức trị và trách nhiệm cộng đồng thay vì sự sống sót cá nhân.

Vật nổi là cái trống gỗ khoét từ thân cây cổ thụ, bịt kín hai mặt — vật của nhà rông, tức vật của cả làng, không phải con thuyền của một gia đình.

Người báo trước không phải thần mà là một con vật được tha mạng: con dúi mắc bẫy được thả, quay lại báo trước bảy ngày. Điều kiêng thả dúi mắc bẫy còn giữ đến nay.

Vật cứu là quả bầu, và nó tiếp tục thành nơi loài người chui ra — dị bản chung của Khơ Mú, Xinh Mun, Kháng, Mảng, Thái. Quả bầu khô treo vách nhà sàn để nhớ rằng các dân tộc từng ở chung một cái vỏ.

Vật nổi là chiếc trống đồng nghi lễ — hiện vật mà người Lô Lô đến nay VẪN đang dùng thật trong tang lễ, nên mô-típ nối thẳng vào đời sống đương đại chứ không dừng ở truyện kể.

Khác hẳn mọi bản khác ở hai chỗ: con người ĐỐI KHÁNG và THẮNG chứ không lên thuyền chịu đựng; và Thủy Tinh không bị tiêu diệt, năm nào cũng trở lại. Hình dung của cư dân lúa nước: lũ là chuyện hằng năm, không phải một tai họa duy nhất trong lịch sử.

Biến thể 'đất sụt thành hồ': không có nước từ trên đổ xuống mà cả một plei sụt xuống trong đêm, sáng ra chỉ còn mặt nước phẳng lặng. Tai họa đi từ dưới lên, không từ trên xuống.

Cả thung lũng chìm dưới nước, riêng túp lều tranh thành đền; hai ông bà được hóa thành hai cây quấn nhau — phần thưởng không phải của cải mà là được chết cùng lúc.

Rồng lấy tiên, sinh bọc TRĂM TRỨNG — nhấn vào 'cùng một bọc' (đồng bào), tức nhấn sự đồng nhất chứ không phải sự phân nhánh.

Con vật KHÔNG SINH — chỉ nuôi. Nên quan hệ với vật tổ là quan hệ mang ơn, không phải quan hệ huyết thống; và cái được sinh ra là một thành phố, không phải một dân tộc.

Vật tổ đi vào TÊN HỌ và vào ĐIỀU KIÊNG: họ Rvai không ăn thịt hổ, gặp hổ chết thì khóc tiễn như tiễn người trong họ. Mỗi cái tên họ là một lời hứa đã giữ suốt mấy chục đời.