Truyện Dân Gian Đông Nam Á

ẤM, THIỀN. Ông RẤT HAY THUA, và thua là chỗ hay nhất: quá nửa số mẩu ông tự cười mình. Rất nhiều mẩu không có ai thắng ai cả — tiếng cười nhắm vào CÁI KHÓ, không nhắm vào cái ác.

SẮC, CAY. Gần như mẩu nào cũng có kẻ thua, và kẻ thua thường là người có quyền; hầu như không mẩu nào Quỳnh thua. Tiếng cười của người vừa bị ức hiếp xong — trong khi Nasreddin là tiếng cười của người đã ngồi xuống uống hết chén trà.

SÁNG, HIỀN — và là người DUY NHẤT ở trong cung, làm quan, được vua quý, không phải người ngoài chợ chống lại kẻ trên. Vũ khí là xoay góc nhìn: kẻ một vạch dài gấp đôi bên dưới, vạch của vua tự trông ngắn đi mà không cần chạm vào.

LẠNH. Không cay như Quỳnh, không hiền như Nasreddin: Till không đòi công bằng cho ai, không rút ra bài học gì — ông chỉ chứng minh lời nói của con người đầy lỗ hổng rồi bỏ đi khỏi thành trước khi trời tối.

CÙNG MỘT NGƯỜI, HAI CÁI TÊN: Juha được ghi chép sớm hơn Nasreddin, rồi hai kho hòa vào nhau tới mức nhiều bản gọi hẳn là 'Juha Nasreddin'. Khác biệt sắc thái thật: trong nhiều bản Ả Rập và bản Sicily (Giufà), nhân vật NGỐC THẬT, không có tầng thông thái phía sau.

NHÁNH RIÊNG — mục tiêu khác hẳn cả năm người kia: không hạ bệ ai, không nói câu thấm, chỉ cần TỐI NAY CÓ CÁI BỎ BỤNG. Ông nghèo thật, đói thật, và chiến thắng của ông rất nhỏ: một bát súp.

Cùng chiêu 'nghĩa đen bẻ nghĩa bóng': chủ dặn 'đừng rời cái cửa nửa bước' thì chàng vác nguyên cả cánh cửa đi ăn giỗ.

Người nông dân trói được hổ chỉ bằng một câu nói dối và một bó rơm — vũ khí là lời nói, và con hổ tự nguyện để bị trói vì tò mò muốn xem 'trí khôn'.

Không có đối thủ nào cả — kẻ phải thắng là một bài toán vật lý. Kiên nhẫn và trí khôn giải được việc sức không giải nổi.

Thỏ đánh MỘT MÌNH bằng mưu lừa: dẫn sư tử bạo chúa tới giếng, chỉ cái bóng dưới nước bảo là 'sư tử khác'. Kẻ mạnh tự hại mình bằng chính tính kiêu ngạo.

Vai trickster ở Tây Nguyên; mô-típ chung của nhiều dân tộc trong vùng, không quy được về một dân tộc nào.

Hóa đá vì CHỜ, và truyện lặp lại ở nhiều tỉnh — biến một bi kịch cá nhân thành ký ức tập thể về chia ly.

Khung HINDU: Rama là hóa thân thứ 7 của thần Vishnu. Hanuman là bậc tu hành khiết tịnh, mẫu mực sùng tín — thiên về sức mạnh và lòng tận trung.

CHỖ KHÁC LỚN NHẤT so với bản Ấn: nàng tiên cá vảy vàng Sovann Maccha, con gái vua quỷ, chỉ huy đàn cá tha trộm đá phá cầu ba đêm liền — nhân vật KHÔNG CÓ trong bản Ấn Độ. Và nàng không thua: nàng TỰ ĐỔI Ý sau khi Hanuman thuyết phục. Trong bản Ấn, người phụ nữ Hanuman gặp dưới biển là một nữ quỷ định nuốt chàng.