Thư viện tỉnh nằm trên đường Trần Phú, cách tiệm sách bà Miền chừng mười lăm phút đi bộ. Linh đến đó vào buổi sáng thứ Tư, khi mưa đêm qua vẫn còn đọng lại trên mặt đường đá phiến, phản chiếu những vệt sáng xám nhợt của bầu trời chưa kịp lành.

Cô đã ngủ không ngon. Câu nói của thầy Hải hôm qua cứ lẩn vào giấc ngủ như tiếng nước nhỏ giọt xuống chậu đồng — không to nhưng không dứt. Những người viết đã biến mất cùng thời cuộc. Thầy nói câu đó rồi dừng lại, mắt nhìn ra cửa sổ phòng khách nơi cây khế già đứng giữa sân trưa đổ bóng dài. Linh hỏi thêm về nhà văn nữ, nhưng thầy chỉ lắc đầu nhẹ: Để tôi nhớ lại đã. Rồi cuộc phỏng vấn kết thúc bằng một ấm trà nguội và câu hẹn mơ hồ không ngày giờ.

Thư viện mở cửa lúc tám giờ. Linh đứng trước cổng từ bảy rưỡi, chờ dưới tán cây nhãn già trồng sát tường rào. Không khí buổi sáng ở đây mang mùi khác với phố cổ — không phải mùi rêu và gỗ cũ, mà là mùi của đất ẩm sau mưa pha lẫn mùi xi măng đặc trưng của những công trình thời bao cấp, loại mùi Linh quen thuộc từ hồi còn theo mẹ đến bệnh viện huyện ở quê.

Bên trong, phòng đọc chính cao và mát, ánh sáng đèn huỳnh quang hơi xanh rọi xuống những hàng bàn gỗ. Chỉ có hai người ngồi đọc, cả hai đều lớn tuổi. Một cô thủ thư trẻ ngẩng đầu nhìn Linh bằng đôi mắt tò mò hiền lành.

"Em cần tìm tài liệu báo cũ, thời trước 1975," Linh nói, đặt túi xuống quầy. "Đặc biệt là các tờ báo địa phương Quảng Nam."

Cô thủ thư — tên Trang, theo cái bảng nhỏ trên ngực áo — gật đầu như đã được hỏi điều này nhiều lần. "Tờ nào ạ? Mình có Tin Tức Quảng Nam, Hội An Tuần Báo một số số, và một ít Tiếng Nói Miền Trung. Nhưng mà không đầy đủ đâu, nhiều số bị mất hoặc hư hại."

"Tin Tức Quảng Nam. Khoảng năm 1963 đến 1965."

Kho lưu trữ nằm ở tầng hầm. Trang dẫn Linh xuống một cầu thang hẹp, mở cánh cửa sắt ra — mùi đập vào ngay lập tức: giấy cũ, bụi, và một thứ gì đó khác nằm sâu hơn, gần giống mùi của những trang cuối cuốn sách bà Miền đưa cho cô đọc. Không phải mùi mốc. Mùi của thời gian khi nó cô đặc lại thành vật chất.

"Mình để chị tự xem nhé. Ở đây không có danh mục đầy đủ, chị cứ tìm theo năm. Hộp bìa xanh là Tin Tức Quảng Nam." Trang chỉ vào một dãy kệ sắt dọc theo tường. "Có thể thiếu nhiều số lắm. Chị cần gì cứ lên hỏi."

Linh gật đầu. Cửa đóng lại sau lưng cô.

Trong kho lưu trữ, ánh đèn vàng và yếu, hắt bóng nghiêng xuống những hàng kệ. Linh bắt đầu từ năm 1963, mở từng hộp với thao tác cẩn thận như người khảo cổ. Những tờ báo giòn đến mức chỉ cần kẹp nhẹ cũng có thể rách — giấy ố vàng sang màu nâu, mực in chỗ đậm chỗ nhòe, mùi thẩm thấu vào đầu ngón tay Linh.

Cô không tìm thấy gì trong năm 1963.

Năm 1964 còn sót lại mười bảy số, không liên tục. Linh đọc từng trang một, mắt lướt qua những tin tức về mùa màng, về hội chợ, về những vụ kiện đất đai, về giá lúa. Tiếng xe máy từ ngoài đường vọng xuống mờ nhạt qua lớp tường dày. Ai đó ở tầng trên kéo ghế — tiếng kẽo kẹt lan xuống qua trần bê tông.

Và rồi, ở số báo tháng Tám năm 1964, trang ba, cột bên phải — một mục nhỏ không tiêu đề riêng, nằm dưới mục "Tin Văn Hóa Địa Phương":

Người viết trẻ triển vọng của phố cổ Hội An, cô Nguyễn Thị An (23 tuổi), gần đây có truyện ngắn đăng trên tạp chí...

Tờ báo bị rách. Đúng chỗ đó. Góc phải phía dưới đã biến mất từ lâu, mép giấy nham nhở như ai cắn vỡ. Dòng còn lại treo lơ lửng, chưa kịp nói hết.

Linh ngồi xuống ghế nhựa cũ kê sát tường, tờ báo trên tay.

Nguyễn Thị An. Hai mươi ba tuổi. Năm 1964.

Cô đặt tờ báo xuống mặt bàn kim loại, lấy điện thoại ra chụp lại. Ánh flash trắng bùng lên một giây rồi tắt, để lại bóng tối trong kho có vẻ đậm hơn trước.

Cô đọc lại dòng chữ. Người viết trẻ triển vọng. Ai đó đã ngồi viết những chữ này. Biên tập viên nào đó của Tin Tức Quảng Nam năm 1964 đã đọc truyện của An rồi gật đầu, rồi gõ máy chữ, rồi chọn những từ đó — triển vọng — không biết rằng bài báo này sẽ là một trong những dấu vết hiếm hoi còn sót lại.

Không có ảnh. Không có thêm gì nữa.

Linh lật qua những số báo còn lại của năm 1964 và đầu 1965. Tên An không xuất hiện thêm lần nào. Cô tìm sang Hội An Tuần Báo — mỏng hơn, ít trang hơn, và hầu hết các số đã mục đến mức chỉ còn có thể nhìn chứ không thể lật. Không tìm thấy gì.

Linh không biết mình đã ngồi trong kho lưu trữ bao lâu. Khi cô leo lên tầng trên, Trang nhìn đồng hồ rồi hỏi: "Tìm được không chị?"

"Được một ít." Linh đặt tờ báo lên quầy, chỉ vào đoạn chữ.

Trang झुकíng người đọc, môi mím lại. "Nguyễn Thị An. Mình không biết người này. Nhưng mà báo năm đó thiếu nhiều lắm, hư hại hết cả."

"Chị biết không," Trang nói thêm, giọng nhỏ lại như sợ làm phiền hai người đọc sách ở bàn xa, "thỉnh thoảng có người đến tìm thông tin về thân nhân, thời chiến. Nhiều khi tìm cả năm không ra gì. Mà đôi khi lại tìm thấy từ một cái tin nhỏ kiểu này." Cô gật đầu về phía tờ báo. "Ít nhất là biết người đó có tồn tại."

Linh đi bộ về tiệm sách theo đường cũ dọc bờ sông. Mưa bắt đầu lất phất từ lúc cô rời thư viện — thứ mưa Hội An mà cô đã dần quen: không to, không có gió, chỉ rơi thẳng xuống theo chiều thẳng đứng như ai đó rắc bụi nước từ trên cao. Mặt sông Hoài trở nên xám và mịn, gợn từng vòng tròn nhỏ li ti chỗ mưa chạm mặt nước.

Linh dừng lại trước một gốc cây bàng già bên đường, tựa lưng vào tường vôi vàng. Cô lấy cuốn sổ nhỏ ra, viết: An — 23 tuổi — 1964 — tên thật: Nguyễn Thị An. Rồi dừng lại, không viết thêm được gì nữa.

Trong cuốn sách bìa nâu ở túi cô, có ai đó đã ngồi bên cửa sổ nhìn ra con phố này và viết. Không phải nhân vật. Không phải ý tưởng của ai. Một người thật — có tên, có tuổi, có truyện đăng trên tạp chí, có người quen biết đủ để một biên tập viên địa phương gọi là triển vọng.

Và rồi tờ báo rách đúng chỗ quan trọng nhất.

Và rồi không có gì thêm nữa.

Linh đứng dưới mưa nhẹ, tay cầm cuốn sổ, nhìn những vòng tròn lan ra trên mặt sông. Cô nhớ lại đêm đầu tiên đọc cuốn sách bìa nâu, cái cảm giác như giọng văn đang nhìn lại cô. Hồi đó cô nghĩ đó là cảm giác của người đọc sách hay — cái ảo giác rằng câu chuyện đang nói về mình.

Nhưng đây là tên người. Là tuổi người. Là năm tháng người.

Cô mở túi, lấy cuốn sách ra. Bìa nâu ẩm nhẹ dưới mưa. Linh lật đến trang cô đang đọc dở — trang hai trăm mười bảy, đoạn An ngồi viết bên cửa sổ nhìn ra sông trong một buổi chiều tháng Chín, chờ Minh đến thăm mà Minh không đến.

Nhưng hôm nay trang sách có thêm thứ gì đó ở lề trái — thứ không có ở đó tối qua khi Linh đọc lần cuối trước khi ngủ.

Những chữ nhỏ, viết tay, mực xanh đã phai: Tôi không biết ai sẽ đọc những —

Câu bỏ dở. Như tờ báo buổi sáng. Như mọi thứ An để lại.