Xuân Tóc Đỏ vốn không đỏ tóc.

Cái tóc ấy đỏ trong một tấm ảnh đại diện, mà tấm ảnh ấy đỏ là vì hắn chụp dưới ánh đèn của một quán trà sữa. Nhưng ở cái thời mà người ta biết nhau qua ảnh đại diện nhiều hơn qua mặt mũi, thì hắn đỏ tóc thật, đỏ một cách chính thức, đỏ đến nỗi về sau khi hắn ra mắt sách, nhà xuất bản đã phải mời thợ đến nhuộm tóc hắn cho giống với cái ảnh.

Nghề của hắn là dạy cho máy móc biết thế nào là một con mèo.

Mỗi con mèo ba trăm đồng. Mỗi cái biển báo giao thông hai trăm rưởi. Mỗi câu chửi bậy cần đánh dấu là "độc hại" thì được năm trăm, vì loại ấy hại tinh thần người làm, công ty có ghi rõ trong hợp đồng như thế, và đã ghi rõ như thế tức là đã lo cho người làm chu đáo lắm rồi.

Công ty tên là Công ty Cổ phần Dữ liệu Thông minh Toàn Cầu. Nó nằm ở tầng ba một toà nhà mà tầng một là quán cà phê, tầng hai là phòng khám răng, tầng bốn là một trung tâm tiếng Anh đã đóng cửa nhưng biển vẫn sáng. Trong cái phòng tầng ba ấy có sáu mươi hai người ngồi sát nhau, đeo tai nghe, và từ tám giờ sáng đến tám giờ tối họ nhìn vào những bức ảnh của cả thế giới rồi khoanh vùng: đây là người, đây là chó, đây là cái ghế, đây là một người đang ngã.

Sáu mươi hai người ấy, cộng lại, chính là trí tuệ nhân tạo.

Điều này thì không ai nói ra. Trên trang mạng của công ty có câu: "Chúng tôi kiến tạo tương lai bằng công nghệ." Chữ "chúng tôi" ấy trong ảnh minh hoạ là bốn người mặc sơ mi trắng đứng khoanh tay trước một màn hình xanh, và không người nào trong bốn người ấy từng bước lên tầng ba.

Xuân làm ở đấy hai năm bảy tháng. Hắn nhanh tay nhất phòng. Người ta khoanh được tám trăm khung một ngày thì hắn khoanh một nghìn hai. Có tháng hắn được bằng khen, bằng khen in màu, ép nhựa, và một phiếu mua hàng trị giá hai trăm nghìn đồng ở một siêu thị cách chỗ hắn trọ mười một cây số.

Nhưng cái tài thật của Xuân không nằm ở tay. Nó nằm ở tai.

Số là cái quán cà phê tầng một kia, không hiểu vì lẽ gì, lại là chỗ mà giới khởi nghiệp trong vùng chọn làm nơi họp hành. Cứ chiều đến là họ kéo tới, ngồi kín cả sân, và họ nói. Trời ơi họ nói. Họ nói to, nói hăng, nói như thể cả thành phố này đang nín thở chờ nghe họ nói. Xuân xuống mua ổ bánh mì, ngồi ghé một góc, và trong lúc nhai thì hắn học.

Hắn học được rằng không bao giờ được nói "làm ăn thua lỗ", phải nói "đang trong giai đoạn đốt vốn có kiểm soát". Hắn học được rằng không nói "chưa ai mua", phải nói "đang trong quá trình xác thực thị trường". Hắn học được rằng một sản phẩm chưa làm thì gọi là "tầm nhìn", làm rồi mà hỏng thì gọi là "bài học", còn làm rồi mà chạy được thì gọi là "chiến lược từ đầu đã hoạch định".

Hắn học được cả một cái tật nữa, cái này mới quý: người ta không cần biết mình nói gì, người ta chỉ cần nói mà không ngập ngừng. Hễ ngập ngừng là thua. Cứ nói trôi chảy thì dù nói bậy, người nghe cũng gật.

Trong hai năm bảy tháng, cái đầu Xuân chứa được chừng bốn trăm câu như thế. Bốn trăm câu ấy, sau này, là toàn bộ vốn liếng học vấn của một chuyên gia hàng đầu.

*

Chuyện hỏng vào một chiều tháng tư.

Nguyên là ở tầng ba có một chỉ tiêu gọi là "năng suất trung bình", và cái chỉ tiêu ấy tháng nào cũng nhích lên một ít, nhích một cách hiền lành, nhích như tóc mọc, không ai kịp thấy nhưng năm sau soi gương thì đã khác hẳn. Từ tám trăm khung, nó lên tám trăm rưởi, rồi chín trăm, rồi chín trăm rưởi. Người làm mỏi mắt, mỏi cổ, có chị phải nhỏ thuốc mắt bốn lần một ngày.

Xuân thì không mỏi. Vì Xuân không làm.

Hắn phát hiện ra một điều mà đáng lẽ hắn nên giữ kín: cái công ty này bán dữ liệu cho một hãng nước ngoài để hãng ấy huấn luyện máy, mà cái máy đã được huấn luyện ấy thì bây giờ ai cũng dùng được, miễn có mạng. Thế là hắn mở máy ra, đưa ảnh cho nó, bảo nó khoanh, rồi hắn chép lại.

Nói cách khác: hắn bắt con máy mà chính hắn đã dạy quay lại làm việc hộ hắn.

Trong ba tuần, năng suất của Xuân lên hai nghìn tư khung một ngày. Quản đốc mừng lắm, đem hắn ra làm gương, bắt cả phòng vỗ tay. Xuân đứng lên, cúi đầu, và nói một câu mà hắn đã tập trước ở nhà vệ sinh:

"Dạ, em chỉ là tối ưu quy trình thôi ạ."

Cả phòng vỗ tay to hơn. Quản đốc gật gù, ghi vào sổ ba chữ "tối ưu quy trình", và tuần sau đem ba chữ ấy đi báo cáo với giám đốc, được khen.

Đến tuần thứ tư thì vỡ. Vỡ vì con máy kia, trong một lô ảnh chụp ở chợ, đã khoanh nhầm một rổ cá nục thành "một đám đông đang tụ tập", và Xuân, vì nhanh tay quá, chép luôn không nhìn. Cái nhãn ấy đi sang tận nước ngoài, rồi đi ngược về, kèm một lá thư dài của khách hàng, trong thư có chữ "nghiêm trọng" đúng bốn lần.

Người ta gọi Xuân lên.

"Anh có biết anh làm gì không? Anh dùng AI để làm dữ liệu huấn luyện AI. Anh có hiểu như thế là gì không?"

Xuân biết chứ. Xuân hiểu rất rõ. Nhưng Xuân không nói. Xuân chỉ đứng, hai tay để trước bụng, mặt đầy vẻ ăn năn của một kẻ ăn năn đã có kinh nghiệm, và trong bụng thì hắn nghĩ: cái ông này ổng cũng chả hiểu gì, ổng chỉ đọc lá thư rồi nhắc lại thôi.

"Anh nghỉ đi. Từ chiều nay."

"Dạ."

"Mà anh còn phải bồi thường. Hợp đồng có điều khoản."

"Dạ."

"Anh 'dạ' cái gì mà 'dạ' lắm thế?"

"Dạ, tại em thấy anh nói đúng ạ."

Sau này, khi Xuân đã là chuyên gia, có người hỏi hắn bí quyết thành công. Hắn nói một câu được in lại trên hàng vạn tấm ảnh nền màu cam: "Đừng cãi người đang có quyền. Hãy đồng ý với họ, rồi làm điều mình muốn." Người ta khen là sâu sắc. Thật ra hắn nghĩ ra câu ấy đúng vào lúc bị đuổi việc, và lúc ấy nó không sâu sắc gì cả, nó chỉ là sợ.

*

Xuân xuống tầng một, ngồi bệt xuống cái ghế nhựa ngoài sân quán cà phê, và gọi một cốc trà đá.

Trà đá năm nghìn. Trong ví hắn còn tám mươi bảy nghìn, một cái thẻ xe buýt, và một tờ giấy ghi số điện thoại của bà chủ trọ, ghi bằng bút đỏ, gạch chân hai lần.

Bàn bên cạnh có ba người đang họp. Xuân nghe được vài chữ: "vòng hạt giống", "định giá sau tiền", "chúng ta cần một câu chuyện".

Rồi bàn bên kia nữa, có một bà.

Bà chừng năm mươi, tóc uốn, mặc áo dài cách tân màu tím than, cổ đeo một chuỗi hạt to bằng hạt nhãn. Trước mặt bà là ba người đàn ông trẻ đang lần lượt trình bày, và bà thì gật, gật đều đặn, gật như người ta gật trong lúc nghĩ chuyện khác.

Người thứ nhất nói về một ứng dụng đặt lịch cắt tóc. Người thứ hai nói về một sàn giao dịch nông sản. Người thứ ba nói về một cái gì đó có chữ "hệ sinh thái" nhắc bảy lần.

Bà nghe hết, rồi bà thở dài, và bà nói, giọng chán chường của một người có tiền mà không có ai để tiêu tiền cùng:

"Sao chả ai làm cái gì có AI cả? Thời buổi này mà không có AI thì các em định bán cho ai?"

Ba người trẻ nhìn nhau. Người thứ nhất mở miệng định nói là ứng dụng cắt tóc của anh ta cũng có thể có AI, nhưng anh ta ngập ngừng.

Ngập ngừng là thua. Xuân biết điều đó.

Và Xuân, không hiểu ma xui quỷ khiến thế nào, có lẽ vì tám mươi bảy nghìn trong ví, có lẽ vì tờ giấy gạch chân hai lần, đã đứng dậy, bước sang hai bước, và nói bằng cái giọng trôi chảy nhất mà hắn học được trong hai năm bảy tháng:

"Thưa bà, cái khó không phải là có AI ạ. Cái khó là dữ liệu. Ai cũng nói AI, nhưng cháu làm dữ liệu hai năm bảy tháng rồi, cháu nói thật với bà: chín mươi phần trăm những người ngồi đây chưa từng nhìn thấy một bộ dữ liệu huấn luyện trong đời."

Câu ấy đúng. Đó là điều đáng nói nhất về nó. Cả câu, từ đầu đến cuối, không có một chữ nào sai.

Bà Phó Đoan ngẩng lên. Bà nhìn hắn từ đầu đến chân: cái áo thun đã giãn cổ, cái quần bò sờn gối, đôi dép, và cái tóc đỏ quạch dưới nắng chiều.

Rồi bà cười.

"Cậu tên gì?"

"Dạ, cháu tên Xuân."

"Cậu ngồi xuống đây. Ba em kia về đi, chị gọi sau."