Buổi sáng nay, tôi ngồi trong căn bếp nhỏ của ngoại, nơi vẫn còn nguyên cái bếp lò đất đã theo bà từ những năm tám mươi. Ngọn lửa reo tí tách dưới đáy nồi, và tôi chợt thấy mình như đang nghe một tiếng vọng từ rất xa, từ những mùa mà tôi chưa kịp sinh ra. Ngoại tôi ngồi đó, mái tóc bạc phơ như mây chiều, đôi tay gầy guộc nhưng vẫn thoăn thoắt nhặt từng cọng rau. Bà bảo: “Ngày xưa, có miếng rau nào mà bỏ được đâu con. Cái thời khó khăn ấy, nó dạy người ta biết quý từng hạt cơm, từng giọt mắm.”

Tôi nhìn quanh gian bếp, nơi vẫn còn những dấu tích của thời bao cấp. Cái chạn gỗ mối đã ăn mòn một góc, nhưng trên đó vẫn còn vài chiếc dĩa tráng men đã bạc màu, như những ký ức không thể phai. Ngoại kể, ngày ấy mỗi tháng bà nhận được mấy cân gạo, lít dầu, vài lạng đường. Có tháng không đủ, bà phải độn thêm khoai mì, bắp. Nhưng cái đói, cái thiếu không làm bà nhụt chí. Bà khéo léo xoay sở, biến những thứ đạm bạc thành bữa cơm ấm lòng. Bà bảo: “Cái khó nó dạy người ta sáng tạo. Một nắm rau tập tàng, mấy con tép đồng, cũng đủ làm nên nồi canh ngọt lịm.”

Tôi chợt nhớ những buổi chợ sớm ngoại kể. Bà dậy từ bốn giờ sáng, đội nón lá, xách cái giỏ nhựa cũ đi bộ dọc theo bờ đê. Chợ huyện hồi đó họp trên bãi đất trống, lều bạt che tạm. Người mua kẻ bán cũng lặng lẽ, ít tiếng rao vì ai cũng hiểu cái cảnh khó chung. Ngoại thường mua một ít rau muống, vài trái cà, đôi khi may mắn có được mớ tôm tươi. Bà bảo, người đàn bà thời ấy phải tính toán từng đồng, vì một đồng mua được tem phiếu, nửa đồng mua được củ khoai. Nhưng cái đẹp nhất của thời ấy, theo ngoại, là tình người. “Hàng xóm sang xin chén muối, mình cho. Mình hết gạo, họ chia. Cái tình nó đầy hơn cái ăn.”

Tôi nhìn thẳng vào mắt ngoại, đôi mắt đã có đục, nhưng vẫn sáng lên một thứ ánh sáng lạ lùng khi nhắc về quá khứ. Bà nói tiếp, giọng từ tốn: “Ngày nay các con sống đủ đầy hơn, nhưng cái tâm, cái tình đôi khi lại loãng. Nhà có tủ lạnh đầy ắp, nhưng bữa cơm vắng tiếng cười. Các con mua sắm dễ dàng, nhưng quên mất cái cảm giác vỡ òa khi có được thứ gì đó sau bao ngày chờ đợi.” Bà ngừng lại, nhặt một cọng hành khô, bỏ vào rổ. “Cái thời bao cấp, nó khổ thiệt, nhưng nó dạy người ta biết trân trọng. Một bát cơm nóng, một bộ đồ lành lặn, một mái nhà không dột, tất cả đều là niềm vui.”

Bây giờ, khi tôi nhìn lại, tôi thấy những năm tháng ấy không chỉ là ký ức của riêng ngoại, mà còn là bài học cho thế hệ chúng tôi. Người đàn bà thời bao cấp, với đôi tay tần tảo, với trái tim giàu yêu thương, đã để lại một di sản vô giá. Đó không phải vàng bạc hay nhà cửa, mà là cách sống, cách yêu thương, cách đối nhân xử thế. Gian bếp nhỏ của ngoại hôm nay vẫn còn mùi khói, mùi củi lửa, và cả mùi của những năm tháng xa xưa ấy. Tiếng vọng từ mùa sau vẫn còn đây, trong từng nhịp tay ngoại nhặt rau, trong từng ngọn lửa tí tách, trong nụ cười móm mém của bà khi nhắc về những ngày cơm độn khoai.

Ngoại đứng dậy, lom khom bước ra vườn hái mấy trái ớt hiểm. Bà bảo: “Con nhớ, dù giàu sang hay nghèo khó, cốt lõi vẫn là cái tình. Cái thời khó khăn đã qua, nhưng cái tình thì còn mãi.” Tôi gật đầu, lòng thấy ấm áp lạ. Gian bếp nhỏ, tiếng vọng từ mùa sau vẫn ngân dài trong tôi, như một bài học không bao giờ cũ.