Mưa tháng Bảy ở Vĩnh Long có cái giọng riêng, nhất là về đêm. Không phải thứ mưa rào đầu mùa ào ạt, cũng chẳng phải cơn mưa cuối mùa dai dẳng. Mưa tháng Bảy ban đêm, nghe như có người đàn bà nào đó ngồi tâm sự ngoài hiên, vừa rơi vừa nhỏ giọt, vừa kể lể vừa thở dài.

Căn nhà nhỏ nằm sâu trong vườn, mái tôn đã cũ, chỗ nào cũng mối ăn lỗ chỗ. Nhưng cái mái tôn ấy lại là thứ đàn hay nhất trong đêm mưa. Tiếng mưa rơi trên tôn không đều, chỗ dồn dập như trống ngũ liên, chỗ thưa thớt như người già gõ cửa. Từng giọt, từng giọt, rơi xuống rồi vỡ ra, chảy thành dòng len theo khe tôn, tìm đường xuống đất. Trong nhà, ngọn đèn dầu nhỏ xíu được thắp lên từ chiều. Ông già ngồi trên chiếc võng dù, lưng hơi còng, mắt nhìn ra cửa sổ. Đèn dầu không sáng lắm, nhưng cái thứ ánh sáng vàng vọt ấy lại ấm áp lạ kỳ. Nó không làm bật lên được góc nào của căn phòng, nhưng nó ôm trọn cả không gian vào một vùng mờ ảo, nơi bóng tối và ánh sáng hòa vào nhau, không phân biệt được đâu là thực, đâu là mơ.

Tiếng mưa ngoài kia, tiếng đèn dầu trong này. Hai thứ âm thanh và ánh sáng ấy như hai sợi chỉ vô hình, đan vào nhau, kéo tâm trí ông già trôi về những miền xa lắc. Ông nhớ những đêm mưa thời kháng chiến, khi cả xóm phải tắt đèn, nằm im trong bóng tối nghe mưa rơi trên lá chuối, trên nền đất sét ướt nhẹp. Những đêm ấy, mưa là bạn, là kẻ thù, là cả một nỗi lo âu và hy vọng đan xen. Ông nhớ tiếng xuồng ghe thả trôi trên sông, người ta thì thầm gọi nhau, tiếng chèo khua nước tan loãng trong mưa. Rồi những đêm mưa sau ngày hòa bình, khi vợ ông còn sống, bà thường ngồi bên hiên, tay se từng cọng rơm, miệng hát những câu vọng cổ buồn thiu. Tiếng hát của bà không to, nhưng sao mà thấm vào lòng người nghe, như giọt mưa thấm vào đất, nhẹ nhàng mà dai dẳng. Bà mất cũng được mười mấy năm rồi. Mưa tháng Bảy vẫn về, đèn dầu vẫn thắp, nhưng người hát đã đi xa.

Ngọn đèn dầu chợt lập lòe. Một cơn gió lọt qua khe cửa, hất tung cái bóng của ông già lên vách. Bóng ông nghiêng ngả, như muốn rời khỏi thân xác, bay ra ngoài màn mưa. Ông đưa tay khều nhẹ tim đèn, chỉnh lại cho ngọn lửa cháy đều. Ánh sáng lại dịu lại, ổn định. Ông già thở dài, cái thở dài của người đã quá quen với những mất mát, với những điều không thể nào níu giữ. Tiếng mưa rơi trên tôn bỗng nhiên nhỏ lại. Có lẽ mưa sắp tạnh, hoặc có lẽ tai ông đã quen, không còn phân biệt được mưa đang rơi hay tạnh. Chỉ còn ngọn đèn dầu là vẫn cháy, thứ ánh sáng mong manh đến tội nghiệp, nhưng lại là thứ duy nhất giữ cho căn nhà nhỏ không bị bóng tối nuốt chửng.

Ở chỗ góc nhà, chiếc đồng hồ cũ kêu tích tắc, đều đặn như nhịp tim của một người già yếu. Mỗi tiếng tích tắc lại như một mũi kim khâu thời gian, nối quá khứ với hiện tại, nối những đêm mưa xa xưa với đêm mưa này. Ông già thấy mình như đang bơi giữa hai bờ thời gian, một bờ là bây giờ, một bờ là ngày xưa, và ngọn đèn dầu là chiếc thuyền con đưa ông qua lại. Không có bến bờ, không có điểm dừng. Chỉ có mưa và đèn, có tiếng tắc kè gọi bạn từ tán bưởi ngoài vườn, và có một nỗi nhớ lặng lẽ, xa xăm, như làn khói mỏng từ tim đèn bay ra, tan biến vào màn mưa khuya.