Cái rét cuối mùa cứ lửng lơ trong không khí, như một lời từ biệt còn vương vấn. Tôi thức dậy, thấy tiếng nước vỗ nhẹ vào mạn xuồng đã khác. Không còn cái ào ạt, hối hả của những ngày đầu mùa nước đổ về. Giờ đây, nó lặng lẽ, thì thầm, như một người khách đã đến chơi trọn vẹn, nay sửa soạn ra về. Nước rút rồi.

Tôi bước ra sân, đất dưới chân còn hơi nhão nhưng đã bắt đầu se lại. Trên những bụi chuối sau hè, vết nước in một đường màu nâu sậm, cao đến hơn nửa thân cây. Nhìn vệt ấy, tôi biết mùa nước năm nay lớn. Nhưng cũng vì lớn, nên khi rút đi, nó để lại cho đất một tấm áo mới, màu mỡ và ẩm ướt. Tôi tần ngần bước ra bờ sông. Con nước đã xuống thấy rõ, để lộ ra những bãi bồi xanh non, nơi cỏ bắt đầu nhú lên sau lớp phù sa. Không khí mát lạnh, mang theo mùi đất ải, mùi rong rêu đã úa vàng dưới nắng. Thoảng đâu đó, vẫn còn cái mằn mặn của nước phèn, của hương cá đồng.

Cả cái xứ này như đang thở ra một hơi dài sau những tháng ngày ngập trắng. Trên những cánh đồng, nước đã rút xuống, để lộ ra những luống khoai, luống mía xanh rì. Người ta bắt đầu ra đồng, xới đất, vun gốc. Những chiếc xuồng ba lá giờ đây đã được kéo lên bờ, phơi mình dưới nắng, kể những câu chuyện về những chuyến đi dọc ngang mùa nước. Tôi gặp chú Tư, người đàn ông với nụ cười móm mém vì thuốc rê. Chú đang nhặt những cái lọp tre còn mắc lại trên bờ ruộng. "Nước rút rồi, bây còn lộc gì không chú?" – tôi hỏi. Chú cười xòa: "Lộc cuối mùa là lộc cho đất đó con. Mớ tép, mớ cá này, không nhiều nhưng mà ngọt lịm à nghen."

Tôi nhìn theo tay chú chỉ. Dọc theo những mương nước nhỏ, nước vẫn còn đọng lại, lờ đờ màu phù sa. Mấy đứa nhỏ trong xóm đang lội xuống bắt những con cá linh, con cá rô cuối mùa. Cá linh mùa này đã bắt đầu cứng mình, không còn mềm mại như hồi tháng tám, tháng chín nữa. Nhưng vị của nó thì vẫn đậm đà, vẫn là cái vị mà chỉ có mùa nước nổi mới mang lại. Tiếng cười giòn tan của lũ trẻ vang lên, xé tan cái yên tĩnh của buổi sáng trên cánh đồng. Tiếng nước òng ọc chảy qua những lỗ mọp, tiếng chim kêu ríu rít trên những ngọn tre cao. Cả không gian như đang chuyển mình, từ một mùa nước động đậy, tràn trề sức sống, sang một mùa yên ả, nhẹ nhàng hơn.

Tôi đứng đó, lặng nhìn dòng nước cứ rút dần. Nó như một dòng chảy của thời gian, cuốn đi những gì đã qua, để lại cho đất, cho người những gì tinh túy nhất. Vài cơn gió nhẹ thoảng qua, mang theo hương lúa mới, hương bông điên điển tím nở muộn. Màu tím ấy như điểm xuyết trên nền xanh của bờ kênh, làm dịu đi cái nắng gắt cuối ngày. Người ta thường nói mùa nước nổi là mùa của tôm cá, của lộc trời. Nhưng với tôi, mùa nước rút mới thực sự là mùa của sự sống. Bởi khi nước rút đi, nó không chỉ để lại phù sa màu mỡ cho đất, mà còn để lại trong lòng người một nỗi nhớ, một dư âm của một mùa lộc trời đã qua. Cái nhớ ấy là sợi dây vô hình, kết nối con người với mảnh đất này, với con nước này, ngàn đời như thế.

Chiều xuống, mặt trời đỏ ối như một quả cầu lửa đang lặn dần sau rặng dừa nước. Những tia nắng cuối ngày nhuộm vàng cả một vùng trời, soi bóng xuống những dòng kênh đã cạn. Tôi quay vào nhà, lòng nhẹ nhõm lạ thường. Mùa nước nổi đã qua, mang theo những âu lo, những vất vả, nhưng cũng để lại cho tôi, cho tất cả những người dân nơi đây một mảnh hồn riêng, một dư âm ngọt ngào của mùa lộc trời. Và rồi, chỉ vài tháng nữa thôi, con nước lại sẽ đổ về, dâng lên, mang theo một mùa lộc mới. Còn bây giờ, hãy để đất nghỉ ngơi, để người thảnh thơi, và để những dư âm ấy ngân nga trong lòng mỗi chúng ta.