Con đường lên núi dốc đến mức phải đi ngoặt hình chữ chi, và trên con đường ấy, một cô bé năm tuổi đang leo hùng hục trong bốn lớp áo.

"Dì Dete ơi, con nóng quá," cô bé thở hổn hển.

Dì Dete kéo tay cô bé đi nhanh hơn. Dì đang vội. Dì vừa xin được một chỗ làm tốt ở tận Frankfurt, và trước khi đi, dì phải gửi đứa cháu mồ côi này cho ai đó.

Đi được nửa dốc, Heidi dừng lại. Cô bé cởi chiếc khăn quàng, rồi cởi cái áo khoác dày, rồi cởi thêm một cái váy nữa — người ta đã mặc chồng hết lên người cô bé cho khỏi phải xách. Cô bé xếp gọn tất cả đặt bên vệ cỏ, rồi tung tăng chạy tiếp, chỉ còn cái váy vải mỏng và đôi chân trần, nhẹ như một con dê con.

Cậu bé chăn dê Peter đi cùng đường bật cười.

"Cháu định gửi con bé cho ai vậy?" một bà làng Dörfli hỏi, giọng nghi hoặc.

"Cho ông cụ," Dete đáp gọn.

"Cho Alm-Öhi ấy à? Cháu điên rồi! Ông ta sống trên đỉnh núi một mình bao nhiêu năm, chẳng nói chuyện với ai. Cả làng ai cũng ngại ông ta."

"Ông ấy là ông nội con bé," Dete nói cứng. "Đến lượt ông ấy lo."

Túp lều của cụ Núi nằm chênh vênh trên một khoảng đất bằng, lưng dựa vào ba cây thông già. Gió thổi qua ba cây thông ấy nghe vi vu như tiếng biển. Cụ Núi ngồi trên ghế băng trước cửa, tẩu thuốc trên môi, đôi lông mày rậm cau lại khi thấy hai bóng người leo lên.

Dì Dete nói nhanh, nói vội, nói xong thì gần như bỏ chạy xuống núi, để lại đứa bé và cái tay nải.

Cụ Núi nhìn Heidi. Heidi nhìn cụ Núi. Cô bé chẳng có vẻ gì là sợ.

"Ông ơi, cháu xem nhà mình được không ạ?"

Cụ Núi lặng lẽ đứng dậy, mở cửa.

Bên trong chỉ có một gian: một cái bàn, một cái ghế, một cái giường của cụ, một tủ tường và cái nồi treo trên bếp lửa. Heidi đi một vòng, tìm thấy cái thang gỗ dẫn lên gác xép chứa cỏ khô. Cô bé trèo lên và reo ầm.

"Ông ơi, cháu ngủ ở đây nhé! Ở đây thơm quá! Mà lại có cửa sổ nhìn thấy hết cả thung lũng!"

Cụ Núi càu nhàu gì đó trong cổ họng, nhưng rồi cụ trèo lên, ôm cả một ôm cỏ khô mới, vun thành một cái giường êm, lấy tấm vải thô trải lên. Heidi lăn xuống thử, cười khanh khách.

Bữa tối hôm ấy, cụ cắm một lát phô mai lên đầu que sắt, hơ trên than cho tới khi phô mai chảy vàng ruộm và sủi tăm. Cụ phết nó lên bánh mì, rót một bát sữa dê còn nóng.

Heidi uống một hơi cạn bát.

"Sữa này ngon nhất trên đời ông ạ."

Cụ Núi quay đi, nhưng khóe mắt cụ hơi nheo lại.

Sáng hôm sau, Peter huýt sáo dẫn đàn dê của cả làng đi lên đồng cỏ. Cụ Núi đưa Heidi ra, giao cho Peter và thả hai con dê nhà mình nhập đàn: một con trắng muốt tên Thiên Nga, và một con nâu nhanh nhẹn tên Gấu Nâu.

Cả mùa hè ấy, Heidi sống trên đồng cỏ.

Cô bé nằm ngửa giữa những bông hoa chuông xanh, nghe tiếng chuông dê leng keng vọng từ sườn bên kia. Cô bé học cách phân biệt tiếng kêu từng con, và chia cho Peter nửa phần bánh mì mỗi trưa — vì túi Peter lúc nào cũng lép kẹp.

"Sao chúng nó cứ húc con dê bé nhất thế?" Heidi tức tối hỏi.

"Vì nó bé," Peter nhún vai.

"Vậy thì càng không được húc," Heidi nói, rồi tự đứng ra làm hàng rào giữa đàn dê.

Một buổi chiều, hai đứa ngồi trên tảng đá cao nhất. Mặt trời hạ xuống sau rặng núi phía tây, và bỗng nhiên tất cả các đỉnh núi bốc cháy. Tuyết trên cao chuyển sang hồng, rồi đỏ rực như lửa, rồi vàng như mật. Đá xám hóa thành vàng ròng. Cả bầu trời ngập trong một màu không gọi được tên.

Heidi bật khóc.

"Ơ, mày làm sao thế?" Peter hoảng hồn.

"Đẹp quá," Heidi nức nở. "Ôi Peter, đẹp quá!" Rồi cô bé quệt nước mắt. "Ngày mai nó có đến nữa không?"

"Ngày nào chả thế," Peter nói, chẳng hiểu vì sao phải khóc.

Tối ấy Heidi kể lại cho ông nghe, kể bằng cả hai tay khua khoắng.

"Ông ơi, núi bốc cháy! Rồi nó tắt dần, rồi nó xám lại, buồn ơi là buồn!"

"Đó là mặt trời chúc các ngọn núi ngủ ngon," cụ Núi nói. "Ông ấy phủ lên chúng những tia sáng cuối cùng, để chúng đừng quên là sáng mai ông ấy sẽ quay lại."

Heidi gật đầu, hài lòng vô cùng. Từ hôm ấy, chiều nào cô bé cũng đợi mặt trời chúc núi ngủ ngon.

Rồi mùa thu qua đi, và tuyết xuống.

Tuyết rơi dày đến mức lấp cả cửa sổ gác xép. Trong lều, bếp lửa cháy suốt ngày, và cụ Núi ngồi đẽo gọt: cụ đóng cho Heidi một cái ghế con vừa vặn, rồi một cái bàn nhỏ, tay cụ khéo đến lạ.

Một hôm có tiếng đập thình thịch ngoài cửa. Peter bước vào, người phủ trắng tuyết, mặt đỏ như củ cải.

"Con bé Heidi đâu?" cậu hỏi. "Cả tháng nay không lên đồng cỏ, chán chết đi được."

"Cháu đây!" Heidi reo lên. "Peter ơi, mai tớ xuống nhà cậu chơi nhé? Tớ muốn gặp bà cậu."

Bà của Peter bị mù. Bà ngồi trong góc nhà quay sợi, ngày này qua ngày khác, và mùa đông thì căn nhà lại càng tối và lạnh hơn.

Chiều hôm sau, cụ Núi bọc Heidi trong một cái chăn dày, đặt cô bé lên chiếc xe trượt gỗ, rồi ngồi phía sau và buông tay phanh. Chiếc xe lao xuống sườn núi, tuyết bay tung tóe hai bên, gió rít trong tai, và Heidi hét lên vì sung sướng.

Trong căn nhà gỗ tồi tàn dưới chân núi, bà cụ đang ngồi quay sợi.

"Bà ơi, cháu là Heidi đây," cô bé nói, tự nhiên như đã quen từ lâu, rồi kéo ghế ngồi sát vào.

Bà cụ lần tìm tay cô bé, rồi nắm chặt, rồi vuốt lên tóc cô bé mãi.

"Cháu ngồi kể cho bà nghe đi. Ở trên ấy có gì?"

Và Heidi kể.

Cô bé kể về ba cây thông sau nhà, gió lùa qua kêu vi vu như biển gọi. Kể về con Thiên Nga sữa ngọt nhất đàn, con Gấu Nâu nghịch nhất. Kể về những bông hoa chuông xanh nở rợp cả sườn đồi vào tháng Sáu, xanh đến mức nằm giữa chúng thì cứ tưởng trời rơi xuống đất. Kể về con diều hâu lượn vòng trên cao và kêu quang quác. Và kể về buổi chiều núi bốc cháy: hồng, rồi đỏ, rồi vàng như mật, rồi xám dần đi thật khẽ.

Bà cụ ngồi im lặng nghe, hai bàn tay ngừng quay sợi. Rồi bà nói, giọng run run:

"Cháu ơi, bà thấy rồi. Cháu kể mà bà thấy hết. Bà đã không thấy màu nắng bao nhiêu năm nay, thế mà bây giờ bà thấy."

Từ hôm đó, mùa đông ở căn nhà dưới chân núi không còn dài như trước. Chiều nào Heidi xuống được là bà lại có nắng.

Còn cụ Núi, khi tới đón cháu, cụ đứng ngoài cửa nghe hết. Rồi cụ để ý thấy cánh cửa sổ nhà bà lỏng bản lề, gió lùa hun hút. Hôm sau, cụ mang đồ nghề xuống, chẳng nói chẳng rằng, đóng lại cánh cửa, chèn kín khe hở, gia cố mấy tấm ván tường mục.

"Ai đó đang sửa nhà mình," bà cụ nói, ngơ ngác. "Nghe tiếng búa mà bà mừng quá. Bao nhiêu năm rồi căn nhà này cứ kẽo kẹt như sắp đổ, đêm nào bà cũng nằm nghe mà lo."

Heidi cười, không nói. Cô bé biết đó là ai.

Tối ấy, hai ông cháu lại kéo xe trượt lên núi. Trời đã tối, sao mọc chi chít trên đầu, và tuyết dưới chân kêu lạo xạo. Cụ Núi đi trước, Heidi bám tay ông đi sau, thỉnh thoảng lại phải chạy mấy bước cho kịp.

"Ông ơi," Heidi nói, "mai mình lại xuống nhé?"

Cụ Núi im lặng một quãng dài. Rồi cụ nói, giọng khàn khàn nhưng ấm:

"Ừ. Mai lại xuống."

Trên cao, ba cây thông già đứng canh túp lều, kêu vi vu trong gió đêm. Trong gác xép thơm mùi cỏ khô, Heidi cuộn tròn trong chăn, nhìn qua ô cửa sổ tròn thấy một mảnh trời đầy sao, và ngủ thiếp đi trước cả khi kịp đếm đến ngôi sao thứ ba.

(M6 — Đố vui) Heidi đã tặng bà mù của Peter một món quà chẳng tốn đồng nào — đó là gì? (Gợi ý: bà "nhìn thấy" được màu nắng trên đỉnh núi nhờ nó.)

(M8 — Chuyện kể đêm · Nhịp kể) Kể chậm dần từ đoạn chiếc xe trượt tuyết trở đi; hạ giọng thật êm ở đoạn Heidi tả màu nắng cho bà nghe, và để câu cuối cùng trôi đi nhẹ như một hơi thở — đây là truyện rất hợp để đóng lại một ngày.

→ Heidi không có tiền, không có quà, chỉ có lời kể của mình. Vậy mà cô bé mang được cả mùa hè vào một căn nhà tối. Con cũng có thứ ấy đấy: kể cho ông bà nghe hôm nay con đã thấy gì, cũng là một món quà.