Ở vùng Lydia có một cô gái tên Arachne (đọc "A-rác-nê"). Nàng chỉ là con của một người thợ nhuộm len bình thường, xuất thân nghèo khó. Nhưng nàng có một tài năng phi thường: nàng dệt vải đẹp đến mức không ai sánh kịp.

Đôi tay Arachne lướt trên khung cửi như múa. Nàng dệt nên những tấm thảm rực rỡ, những bức tranh bằng chỉ sống động như thật — hoa lá, chim muông, cảnh vật hiện lên tinh xảo đến từng đường tơ. Người ta từ khắp nơi kéo đến để chiêm ngưỡng nàng làm việc. Ngay cả các tiên nữ trong rừng, dưới suối cũng rời chỗ ẩn của mình để đến xem đôi bàn tay tài hoa ấy.

Ai nấy đều trầm trồ. "Chắc hẳn nữ thần Athena (đọc "A-tê-na") đã đích thân dạy nàng!" họ nói. Bởi Athena không chỉ là nữ thần trí tuệ và chiến lược, mà còn là vị thần bảo trợ của mọi nghề thủ công — đặc biệt là nghề dệt.

Nhưng Arachne, thay vì khiêm nhường, lại nổi giận khi nghe điều đó. Lòng kiêu hãnh khiến nàng buột miệng nói những lời ngạo mạn:

"Athena dạy tôi ư? Không đời nào! Tài năng này là của riêng tôi, do chính tôi luyện nên. Tôi chẳng học ai cả. Thậm chí," nàng ngẩng cao đầu, "nếu Athena dám thi tài dệt vải với tôi, tôi cũng không hề sợ. Nếu tôi thua, tôi xin chịu bất cứ hình phạt nào. Nhưng tôi tin chắc mình sẽ thắng!"

Đám đông sững sờ. Thách thức một vị thần — đó là tội hybris (đọc "hi-bri"), tội kiêu ngạo ngạo mạn dám sánh mình với thần linh, tội bị trừng phạt nặng nề nhất trong thần thoại Hy Lạp. Nhưng Arachne vẫn không sợ.

Trên đỉnh Olympus, Athena nghe thấy lời thách thức ấy. Nhưng nữ thần vốn khôn ngoan và công bằng. Bà quyết định cho Arachne một cơ hội để sửa sai. Bà cải trang thành một bà lão tóc bạc, chống gậy tìm đến gặp Arachne.

"Này cháu," bà lão dịu dàng khuyên, "hãy nghe lời một người từng trải. Tài năng của cháu quả là tuyệt vời, hiếm có trong loài người. Nhưng đừng bao giờ so mình với các vị thần. Hãy tự hào là người dệt vải giỏi nhất trong loài người — thế là đủ. Hãy rút lại lời thách thức của mình, và cầu xin nữ thần Athena tha thứ. Bà ấy nhân từ, sẽ bỏ qua cho cháu."

Nhưng Arachne, kiêu ngạo đến mức mù quáng, gắt gỏng với bà lão: "Bà già lẩm cẩm! Bà hãy giữ lời khuyên ấy cho con cháu bà đi. Tôi không sợ Athena. Nếu bà ấy giỏi, sao không tự đến đây mà thi với tôi, lại phải sai một bà già đến răn dạy?"

Nghe những lời ấy, Athena không kìm được nữa. Bà trút bỏ lớp cải trang, hiện nguyên hình nữ thần uy nghi, hào quang tỏa sáng rực rỡ. Đám đông kinh hãi quỳ sụp xuống. Chỉ có Arachne, dù mặt hơi tái đi, vẫn ngoan cố đứng thẳng, không chịu cúi đầu.

"Được," Athena nói, giọng lạnh lùng. "Ngươi muốn thi thì ta cho ngươi thi. Chúng ta sẽ xem ai dệt giỏi hơn."

Hai khung cửi được dựng lên cạnh nhau. Nữ thần và cô gái phàm trần cùng bắt đầu.

Athena dệt một bức thảm ca ngợi quyền uy và vinh quang của các vị thần. Trên tấm vải của bà hiện lên mười hai vị thần Olympia uy nghi trên đỉnh núi, hiện lên cảnh chính bà chiến thắng thần biển Poseidon để trở thành người bảo hộ thành Athens. Và ở bốn góc, bà khéo léo dệt thêm bốn hình ảnh cảnh báo: những kẻ phàm trần từng dám thách thức thần linh và bị trừng phạt thảm khốc. Đó là lời nhắn nhủ cuối cùng gửi tới Arachne: hãy dừng lại khi còn kịp.

Nhưng Arachne không hề chùn bước. Trên khung cửi của mình, nàng dệt một bức thảm hoàn toàn khác. Nàng dệt những câu chuyện về các vị thần trong lúc họ phạm sai lầm — những lúc họ lừa dối, những lúc họ đối xử bất công với người phàm. Một bức thảm táo bạo, gần như là một lời tố cáo các thần.

Và điều khiến câu chuyện trở nên bi kịch: tấm thảm của Arachne đẹp không chê vào đâu được. Từng đường tơ hoàn hảo, màu sắc rực rỡ, hình ảnh sống động như có thể bước ra khỏi khung vải. Về mặt kỹ thuật, nó không hề thua kém tấm thảm của một nữ thần. Có khi còn đẹp hơn.

Athena tiến lại xem tác phẩm của Arachne. Bà không thể tìm ra một lỗi nào, dù nhỏ nhất. Cô gái phàm trần này thật sự tài giỏi ngang một vị thần.

Nhưng chính điều đó lại khiến Athena giận dữ hơn. Không phải vì Arachne dệt xấu — mà vì nàng dệt quá đẹp, đẹp đến mức chứng minh nàng dám sánh ngang thần linh, và lại còn dùng tài năng ấy để chế giễu các thần. Đó là đỉnh điểm của tội kiêu ngạo.

Trong cơn giận, Athena xé toạc tấm thảm của Arachne. Cô gái, giờ mới thật sự hiểu ra hậu quả những lời ngông cuồng của mình, vừa xấu hổ vừa khiếp sợ. Nàng không chịu nổi sự sỉ nhục, và trong tuyệt vọng, nàng định tự kết liễu đời mình.

Nhưng Athena — dù giận dữ — vẫn không nỡ để nàng chết. Nữ thần chạm vào Arachne, và nói:

"Ngươi muốn dệt vải suốt đời phải không? Vậy ngươi sẽ được dệt mãi mãi. Ngươi và con cháu ngươi sẽ treo mình trên những sợi tơ và dệt cho đến tận thế. Nhưng ngươi sẽ dệt trong hình hài này — để nhớ mãi bài học về sự kiêu ngạo."

Rồi Athena rưới lên người Arachne một thứ nước thần. Ngay lập tức, thân hình Arachne co rúm lại, nhỏ dần. Tóc nàng rụng hết. Tay chân nàng thu ngắn rồi mọc thêm ra — thành tám cái chân khẳng khiu. Bụng nàng phình to. Nàng biến thành một con nhện.

Và đó là lý do vì sao loài nhện — trong tiếng Hy Lạp gọi là arachne, đặt theo tên nàng — cho tới tận ngày nay vẫn treo mình lơ lửng trên những sợi tơ, và không ngừng dệt nên những mạng nhện tinh xảo. Chúng dệt mãi, dệt hoài, đời này qua đời khác — như một lời nhắc nhở muôn thuở: tài năng là điều đáng quý, nhưng kiêu ngạo quá mức thì sẽ phải trả giá.

Từ tên nàng, khoa học ngày nay gọi cả lớp động vật gồm nhện, bọ cạp là Arachnida — chứng tích cuối cùng của cô gái dệt vải tài hoa mà kiêu ngạo.

Nếu là bạn? (M3): Bạn là Arachne, tài dệt vải giỏi nhất loài người. Khi bà lão (Athena cải trang) khuyên bạn rút lại lời thách thức và cầu xin tha thứ, bạn sẽ: (A) Nghe lời, khiêm nhường xin lỗi và tự hào là người giỏi nhất trong loài người; (B) Kiêu ngạo cự tuyệt, quyết thi với nữ thần; hay (C) Vẫn thi, nhưng dệt một tấm thảm ca ngợi các thần để tỏ lòng tôn kính? Bản gốc: Arachne chọn B và bị hóa thành nhện. Ranh giới giữa "tự tin vào tài năng của mình" và "kiêu ngạo tự phụ" nằm ở đâu? Theo bạn, hình phạt của Athena là công bằng hay quá nghiệt ngã với một cô gái chỉ có lỗi là quá giỏi và quá thẳng thắn?