Nữ thần đẹp nhất chín cõi bước xuống lòng đất một đêm, và bước lên với một món trang sức mà từ đó nàng không bao giờ tháo ra. Cái giá của nó thì nàng giấu — nhưng có một kẻ luôn nhìn thấy mọi thứ người khác giấu.

Freyja (đọc: Phrây-a) là nữ thần dòng Vanir, chủ của tình yêu, mùa màng và cả một nửa số chiến binh tử trận — điều mà rất nhiều người quên. Mỗi trận đánh trên trần gian, Freyja được chọn trước một nửa số người ngã xuống mang về sảnh của mình; phần còn lại mới về Valhalla của Odin.

Nàng cưỡi cỗ xe do hai con mèo lớn kéo. Nàng có một chiếc áo choàng lông chim ưng, khoác vào là bay được. Nàng khóc ra nước mắt bằng vàng đỏ, vì chồng nàng — thần Od — đã đi biệt tăm từ lâu và nàng vẫn còn đi tìm.

Và Freyja yêu cái đẹp. Nàng yêu nó theo cách mà một người tạo ra mùa xuân thì yêu mọi thứ rực rỡ: không kiềm chế được.

Một đêm, Freyja đi ngang rìa Svartalfheim — cõi của những người lùn dưới lòng đất. Nàng thấy ánh sáng hắt ra từ một khe đá, và nàng cúi xuống nhìn.

Bên trong là một lò rèn. Bốn người lùn đang cúi trên đe, và giữa họ, trên tấm da trải, là một chiếc vòng cổ.

Freyja đứng chôn chân.

Nàng đã thấy mọi kho báu của chín cõi. Nàng đã thấy búa Mjölnir ra lò, thấy con thuyền gấp lại bỏ túi được của thần Frey, thấy sợi tóc vàng ròng của nữ thần Sif. Nhưng chiếc vòng này khác. Nó là một dải lửa được đóng băng lại thành vàng. Ánh sáng chạy trên nó không giống ánh sáng phản chiếu — nó giống như thứ ánh sáng tự phát ra từ bên trong.

Người ta gọi nó là Brísingamen (đọc: Bri-xinh-a-men), nghĩa là "vòng cổ của lửa".

"Ta muốn mua nó," Freyja nói. "Các ngươi ra giá. Vàng, bạc, đất đai — bao nhiêu cũng được."

Bốn người lùn ngẩng lên. Chúng biết nàng là ai, và chúng biết đây là lần duy nhất trong đời chúng nắm được thế thượng phong trước một vị thần.

"Chúng tôi không thiếu vàng," gã lớn nhất nói. "Chúng tôi làm ra vàng. Muốn có nó, nữ thần phải trả bằng thứ khác."

Và chúng ra một cái giá.

Cái giá ấy không phải vàng bạc. Bốn người lùn đòi ở nàng một thứ thuộc về danh dự của chính nàng — bốn đêm ở lại dưới lòng đất, theo điều kiện chúng đặt ra, không thương lượng. Bản kể cổ nói thẳng ra điều đó, và chúng ta chỉ cần biết đến vậy: đây là chỗ thần thoại Bắc Âu trần trụi đúng như bản chất của nó, không hề tô vẽ các vị thần thành những hình mẫu đạo đức.

Freyja đứng rất lâu trong khe đá.

Rồi nàng đồng ý.

Bốn đêm sau, nàng bước lên khỏi lòng đất với Brísingamen quanh cổ. Ánh lửa của nó chiếu lên mặt nàng, và nàng đẹp đến mức không ai dám nhìn thẳng.

Nhưng có một kẻ đã nhìn suốt từ đầu.

Loki không bao giờ bỏ lỡ một bí mật nào của người khác. Hắn về thẳng Asgard và kể cho Odin nghe, kể một cách rành rọt và khoái trá.

Odin nghe xong thì giận. Không hẳn vì đạo đức — Odin không phải người đủ tư cách giảng đạo đức cho ai. Ông giận vì một vị thần Asgard đã hạ mình mặc cả với người lùn, và vì thứ ông không kiểm soát được thì ông không ưa.

"Đi lấy chiếc vòng ấy về đây," ông bảo Loki.

Loki nhăn nhó — cửa phòng Freyja khóa từ bên trong, và không ai vào được sảnh của nàng khi nàng không muốn. Nhưng Loki là Loki.

Hắn hóa thành một con ruồi, bay quanh mãi cho tới khi tìm ra một khe hở nhỏ bằng đầu kim trên mái. Hắn chui vào.

Freyja đang ngủ, nằm nghiêng, và khóa của Brísingamen nằm đúng dưới gáy nàng — không cách nào lấy được.

Loki hóa thành một con bọ chét. Hắn nhảy lên má nàng và cắn một cái.

Freyja cựa mình, trở người nằm ngửa. Chiếc khóa lộ ra.

Loki trở lại hình người, mở khóa, cầm chiếc vòng, biến thành ruồi và bay ra qua khe mái.

Sáng dậy, Freyja đưa tay lên cổ và thấy trống không. Nàng biết ngay chỉ có một kẻ trong chín cõi làm nổi việc này. Nàng lao thẳng tới sảnh Odin.

Odin ngồi trên ngai Hlidskjalf, chiếc vòng đặt trên tay ghế.

"Ta có thể trả lại," ông nói. "Nhưng nàng phải trả giá."

Freyja đứng im. Nàng vừa nghe lại đúng câu mà bốn người lùn đã nói với nàng trong khe đá. Lần thứ hai trong một tuần, có kẻ cầm thứ nàng yêu và ra điều kiện.

"Giá là gì?"

"Hãy gây một cuộc chiến dưới trần gian," Odin nói. "Hai vị vua, mỗi người hai mươi tướng lĩnh. Và họ sẽ đánh nhau mãi mãi — mỗi buổi sáng những người ngã xuống lại sống dậy để đánh tiếp, cho tới ngày tận thế."

Đó là cách Odin thu thập chiến binh cho ngày Ragnarök. Ông không cần vàng. Ông cần người biết cầm gươm.

Freyja đồng ý.

Nàng đeo lại Brísingamen, và từ đó nàng không bao giờ tháo nó ra nữa — kể cả khi ngủ, kể cả khi bay đi tìm chồng, kể cả khi khóc ra những giọt vàng.

Còn dưới trần gian, cuộc chiến vĩnh cửu ấy bắt đầu. Người Bắc Âu gọi nó là Hjaðningavíg — "trận đánh của người Hjadning". Hai đạo quân chém nhau tới người cuối cùng, đêm xuống thì tất cả nằm lại trên bãi, và bình minh hôm sau tất cả lại đứng dậy, nhặt gươm, đánh tiếp. Họ đã đánh như thế hàng trăm năm và sẽ còn đánh tới ngày trời sập.

Người kể chuyện xưa dừng lại ở đây và để người nghe tự nghĩ.

Bởi tale này không có ai đúng cả. Bốn người lùn tham lam ép giá một người đang khao khát. Loki ăn cắp. Odin tống tiền chính người nhà mình để lấy quân. Còn Freyja — nàng đã hai lần đứng trước một cái giá quá đắt cho một món trang sức, và cả hai lần nàng đều trả.

Nhưng có một điều đáng nghĩ: chiếc vòng ấy không hề mang lại cho Freyja thêm quyền lực nào. Nó không giúp nàng chiến thắng, không tìm được chồng nàng, không làm nguôi nỗi cô đơn của nàng. Nó chỉ đẹp.

Và nàng đã đổi hai lần cả những thứ không nên đổi để giữ một thứ chỉ đẹp thôi.

Có lẽ vì thế mà các nhà thơ Viking, khi nhắc tới Brísingamen, thường không tả nó sáng thế nào. Họ chỉ gọi nó bằng một cụm từ ngắn: món trang sức đắt nhất từng được đeo.

🐉 Bách khoa báu vật (M4): Brísingamen — "vòng cổ của lửa", do bốn người lùn Svartalfheim rèn. Đặc tính: sáng như lửa đóng băng; Freyja không bao giờ tháo ra. Trong tale khác, khi Thor phải cải trang thành cô dâu để đòi lại búa Mjölnir (tale 05), chàng cũng mượn chính chiếc vòng này để hóa trang. Heimdall — vị thần canh cầu vồng, nghe được cả tiếng cỏ mọc — là người duy nhất từng giành lại Brísingamen từ tay Loki trong một dị bản khác, và hai kẻ ấy đã hóa thành hải cẩu đánh nhau ngoài biển vì nó. Thử xếp Brísingamen cạnh các báu vật khác của chuyên đề: búa Mjölnir, giáo Gungnir, nhẫn Draupnir, thuyền Skidbladnir — món nào là vũ khí, món nào chỉ là ham muốn?

🌍 So sánh đa văn hóa (M7): Mô-típ "báu vật đẹp đến mức người ta trả giá quá đắt để có" nối Brísingamen với: chiếc nhẫn của Andvari trong truyền thuyết Sigurd (Bắc Âu — nhẫn mang lời nguyền), quả táo vàng của Eris (Hy Lạp — tale 15 của chuyên đề Hy Lạp), hộp Pandora, và bàn tay vàng của vua Midas. Ở cả bốn trường hợp, thứ đẹp đẽ ấy không hề vô dụng — nó chỉ đơn giản không đáng cái giá. Theo bạn, có ranh giới nào giữa "yêu cái đẹp" và "bị cái đẹp cầm tù" không, và Freyja đã bước qua ranh giới ấy ở đúng câu nào trong truyện?