Trước khi có đất, trước khi có trời, chỉ có một khoảng trống mênh mông.

Người xưa gọi nó là Ginnungagap (đọc: Ghin-nun-ga-gáp) — vực thẳm hư vô. Không cây, không cỏ, không một hạt cát. Chỉ có sự chờ đợi. Một khoảng lặng dài đến mức không thời gian nào đo nổi.

Nhưng vực ấy không hoàn toàn trống. Ở đầu phương bắc là Niflheim, cõi của băng, sương mù và giá lạnh. Ở đầu phương nam là Muspelheim, cõi của lửa, than hồng và tro nóng. Hai cõi ấy nằm cách nhau qua khoảng không, mỗi bên một cực, chẳng bên nào chịu lùi.

Từ Niflheim, một dòng suối tên Élivágar chảy ra. Nước suối gặp cái lạnh liền đông thành từng lớp băng dày. Băng chồng lên băng, lấn dần về phía nam. Còn từ Muspelheim, hơi nóng và tàn lửa thổi ngược lên, liếm vào mép băng.

Rồi ở giữa vực, nơi lửa gặp băng, một điều kỳ lạ xảy ra.

Băng bắt đầu tan. Từng giọt nước nhỏ xuống. Và trong những giọt nước ấm nóng đó, sự sống thành hình.

Sinh vật đầu tiên là Ymir (đọc: Y-mia) — một người khổng lồ. To lớn đến mức không cõi nào chứa nổi. Ymir là tổ tiên của tất cả những kẻ khổng lồ băng về sau, giống loài mà người Bắc Âu gọi là jötunn. Ymir hung dữ, đói khát, và hoàn toàn cô độc trong vực thẳm.

Cùng lúc ấy, băng tan còn lộ ra một sinh vật thứ hai: con bò cái khổng lồ tên Audhumla (đọc: Áo-đum-la). Bốn dòng sữa chảy ra từ Audhumla thành bốn con sông, và Ymir uống sữa ấy mà sống.

Nhưng con bò cũng cần ăn. Quanh nó chỉ có băng mặn. Thế là Audhumla bắt đầu liếm.

Ngày thứ nhất, dưới lưỡi con bò, một mái tóc lộ ra khỏi tảng băng. Ngày thứ hai, một cái đầu. Ngày thứ ba, cả một con người bước ra — đẹp đẽ, cao lớn và tỏa sáng. Đó là Búri (đọc: Bu-ri), vị thần tổ đầu tiên, khởi nguồn của dòng dõi các thần.

Búri có một người con trai tên Bor (đọc: Bo). Bor cưới một nàng tên Bestla, con gái của một khổng lồ. Và họ sinh ra ba người con.

Người con cả tên là Odin (đọc: Ô-đin).

Hai em của Odin là Vili và Vé.

Ba anh em ấy không giống Ymir. Trong lòng họ có một khát vọng mà giống khổng lồ không có: khát vọng về trật tự. Họ nhìn vực thẳm hỗn mang, nhìn Ymir đói khát sinh sôi ra thêm những khổng lồ hung tợn, và họ hiểu rằng thế giới không thể mãi là một khoảng trống lạnh lẽo.

Muốn có một thế giới, phải có ai đó dựng nên nó.

Và ba anh em đã đưa ra một quyết định nặng nề. Họ đối đầu với Ymir — kẻ khổng lồ đầu tiên, tổ tiên của mọi khổng lồ. Cuộc chiến giữa ba vị thần trẻ và người khổng lồ nguyên thủy là cuộc chiến đầu tiên của vũ trụ. Cuối cùng, Ymir gục ngã.

Đó là một hành động lớn lao và cũng đầy bi kịch. Bởi từ cái chết của kẻ hỗn mang, trật tự mới được sinh ra.

Odin, Vili và Vé mang thân xác khổng lồ của Ymir ra giữa vực Ginnungagap. Và từ đó, họ dựng nên thế giới.

Từ thịt của Ymir, họ tạo ra đất — mặt đất rộng và bằng.

Từ xương của người khổng lồ, họ dựng nên núi non trập trùng.

Từ răng và những mảnh vỡ, họ rải thành đá và sỏi.

Từ máu, họ đổ đầy thành biển cả và hồ, vây quanh mặt đất như một vòng nước lớn.

Rồi họ nâng hộp sọ của Ymir lên cao, dựng thành vòm trời cong trên đầu muôn vật. Bốn góc trời, họ giao cho bốn người lùn giữ, đặt tên là Bắc, Nam, Đông, Tây.

Từ óc của Ymir, họ tung lên trời thành mây. Và những tàn lửa bay ra từ Muspelheim, họ bắt lấy, gắn lên vòm sọ ấy thành mặt trời, mặt trăng và muôn vì sao. Mỗi ngôi sao được định một đường đi, để đêm và ngày biết lúc nào đến, lúc nào lui.

Thế là từ một xác thân hỗn mang, cả một vũ trụ có trật tự hiện ra.

Ở giữa vùng đất mới, ba anh em quây một khoảng an toàn, có biển bao quanh làm hàng rào che chắn khỏi lũ khổng lồ còn sót lại. Khoảng đất giữa ấy, họ gọi là Midgard (đọc: Mít-gát) — nghĩa là "khu vườn ở giữa".

Nhưng một khu vườn thì cần có người ở.

Một hôm, ba vị thần đi dạo bên bờ biển của thế giới mới. Sóng đánh dạt vào bãi hai khúc gỗ trôi — một khúc gỗ tần bì, một khúc gỗ du. Chúng nằm đó, câm lặng, vô hồn.

Odin cúi xuống. Ông thấy trong hai khúc gỗ ấy một khả năng. Và ba anh em quyết định trao cho chúng món quà mà chỉ thần mới cho được.

Odin thổi vào chúng hơi thở và sự sống.

Vili ban cho chúng trí khôn và cảm xúc, để biết vui buồn, biết suy nghĩ.

Vé ban cho chúng giác quan — đôi mắt để nhìn, đôi tai để nghe, gương mặt biết đỏ lên vì thẹn.

Hai khúc gỗ cựa mình. Chúng đứng dậy. Chúng thở.

Người đàn ông đầu tiên tên là Ask (nghĩa là "cây tần bì"). Người đàn bà đầu tiên tên là Embla. Các thần khoác cho họ áo quần, ban cho họ Midgard làm nhà, và dặn rằng con cháu họ sẽ sinh sôi đầy khắp mặt đất.

Từ Ask và Embla, cả loài người ra đời.

Vậy là từ vực thẳm trống rỗng, qua băng và lửa, qua một con bò kiên nhẫn liếm băng, qua cả một cái chết dựng nên sự sống — thế giới đã bắt đầu. Trên cao, các thần sẽ sớm dựng cho mình một tòa thành. Dưới thấp, loài người bắt đầu đốt lửa đầu tiên.

Nhưng câu chuyện về nơi ở của muôn cõi, về cái cây khổng lồ nối liền tất cả, thì hãy còn đang lớn lên — vươn rễ, vươn cành, chống đỡ cả một vũ trụ vừa mới chào đời.

🌍 So sánh đa văn hóa (M7): Mô-típ "vũ trụ sinh ra từ thân xác một khổng lồ" xuất hiện ở nhiều nền văn hóa. Ở Trung Hoa, ông Bàn Cổ chết đi, thân thể hóa thành núi sông, đôi mắt thành mặt trời mặt trăng. Ở Ấn Độ, vũ trụ hình thành từ hiến tế Purusha — con người vũ trụ. Cùng một trực giác: thế giới của ta đứng trên một sự hy sinh khổng lồ thuở ban đầu. Bạn thấy Ymir gần Bàn Cổ nhất ở điểm nào?