Gần một ngôi làng nọ, người ta đang dựng một ngôi đền. Giữa công trường ngổn ngang gỗ đá, đám thợ làm việc suốt ngày, trưa đến lại rủ nhau vào làng ăn cơm, bỏ đồ nghề lại đó.

Một người thợ mộc đang cưa dở một thân cây gỗ lớn để xẻ thành ván. Cưa được nửa chừng, để khe gỗ khỏi khép lại kẹp mất lưỡi cưa, bác đóng một cái nêm gỗ vào giữa đường cưa, chèn cho hai mép gỗ tách ra. Rồi tới giờ nghỉ, bác cắm cái nêm ở đó, để nguyên khúc gỗ đang há miệng, và theo mọi người vào làng ăn trưa.

Công trường vắng tanh. Bỗng từ trong rừng, một đàn khỉ kéo tới. Chúng vốn hiếu động, thấy chỗ lạ liền nhảy nhót lung tung, đứa leo giàn giáo, đứa nghịch đồ nghề, đứa lăn khúc gỗ, chí chóe inh ỏi. Người ta vẫn bảo loài khỉ cái gì cũng phải thò tay vào mới chịu.

Trong đàn có một con khỉ tò mò hơn cả. Nó nhảy tót lên ngồi vắt vẻo ngay trên thân cây gỗ đang xẻ dở — đúng chỗ có cái khe hở và cái nêm cắm giữa.

Con khỉ nhìn cái nêm gỗ, thấy lạ. "Cái que này cắm ở đây làm gì nhỉ?" Nó nghĩ. Rồi, không cưỡng được tính tò mò, nó thò cả hai tay xuống, nắm lấy cái nêm, ra sức lay, ra sức giật, cố rút cho bằng được cái vật vô duyên ấy ra khỏi khe gỗ.

Nó không hề biết một điều: cái nêm ấy đang là thứ duy nhất giữ cho khe gỗ há ra. Trong lúc mải giật, cái đuôi dài và hai chân sau của nó đã thõng vào đúng giữa cái khe hở của thân cây.

Rồi thì — "cạch!" — cái nêm bật ra.

Khe gỗ đang bị chèn căng, mất vật giữ, lập tức khép sập lại như một cái bẫy khổng lồ, kẹp chặt lấy đuôi và chân con khỉ đang lọt vào trong. Con khỉ rú lên đau đớn, giãy giụa, vùng vẫy, nhưng hai mép gỗ đã cắn chặt, không tài nào rút ra được.

Nó cứ mắc kẹt như thế, kêu la thảm thiết, cho tới khi đám thợ ăn trưa xong quay lại. Còn cái công trình dang dở kia, cái nêm kia, thân gỗ kia — vốn chẳng liên quan gì đến con khỉ cả. Nó đã tự chuốc lấy tai họa chỉ vì không kìm được cái tật thích thò tay vào việc chẳng phải của mình.

Bài học: Chớ xen vào, chớ tọc mạch vào việc chẳng phải của mình. Người thích can dự vào chuyện người khác, dù chẳng ai nhờ, thường tự rước lấy tai họa mà lẽ ra mình đã tránh được.

🎯 Đố vui (M6): Con khỉ gặp nạn vì lý do gì? (a) bị thợ mộc đánh · (b) tò mò rút cái nêm giữ khe gỗ, để khe khép lại kẹp mình · (c) trèo cây bị ngã. — Đúng như bài học "chớ xen vào việc chẳng phải của mình".

🌍 Ghi chú thú vị (M7): Đây là truyện mở màn cả Tập 1 Panchatantra, nên trong tiếng Anh, thành ngữ "the meddling monkey" (con khỉ hay xía vào) bắt nguồn từ đây. Người Việt có câu "Ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng" hay "Rỗi hơi lo chuyện bao đồng". Bạn thấy ở đời có kiểu người "khỉ rút nêm" như vậy không?