Con ếch sống trong một cái giếng sập.

Một hôm nó gặp con rùa từ biển Đông tới. Ếch mừng lắm — lâu lắm mới có khách. Nó bám vào thành giếng, ngẩng lên khoe.

"Ông xem tôi sung sướng biết bao!"

Rồi nó kể một hơi.

Ra khỏi hang thì nhảy tưng tưng trên thành giếng. Vào thì nghỉ trong cái khe gạch vỡ, vừa vặn ấm áp. Nhảy xuống nước thì nước đỡ hai bên nách, đội cả cái cằm lên. Đạp xuống bùn thì bùn ngập tới mu bàn chân, êm ru.

"Ông thử nhìn quanh mà xem. Mấy con lăng quăng, con cua, con nòng nọc — chẳng có con nào bằng tôi cả. Cả một vũng nước này, tôi làm chủ. Cái sướng ấy là tột bậc rồi."

Ếch dừng lại, hài lòng.

"Sao ông không vào chơi một chuyến?"

Con rùa gật đầu. Nó thò chân trái vào giếng.

Chân trái chưa lọt thì đầu gối bên phải đã mắc lại rồi.

Rùa rút chân ra, thong thả. Rồi nó kể về biển Đông.

"Xa ư? Nghìn dặm cũng chưa đủ để nói cái rộng của nó. Cao ư? Nghìn nhận cũng chưa đủ để nói cái sâu của nó."

Rùa kể tiếp, giọng vẫn đều đều.

"Đời vua Vũ, mười năm có chín năm lụt. Nước biển không vì thế mà dâng thêm. Đời vua Thang, tám năm có bảy năm hạn. Bờ biển không vì thế mà lùi ra."

"Không đổi theo lâu hay mau. Không tiến lùi theo nhiều hay ít. Đó mới là cái vui lớn của biển Đông."

Rùa nói xong thì thôi.

Con ếch không đáp lại một tiếng nào.

Sách chép rằng nó sững sờ, ngơ ngác, thấy mình lạc mất — cứ như vậy, không nói được gì nữa.

Truyện dừng ở đó.

Không có ai giẫm chết con ếch. Không có hình phạt nào. Không ai mắng nó dốt. Con rùa cũng không nói thêm một lời dạy dỗ nào — nó chỉ kể về chỗ nó ở, rồi im.

Cái xảy ra với con ếch trong khoảnh khắc ấy, Trang Tử để nguyên, không giải thích.

Ngẫm: Con ếch không mất gì cả. Cái giếng vẫn còn, bùn vẫn êm, nó vẫn là chúa tể của vũng nước. Vậy tại sao nó lại ngơ ngác? Và bạn có chắc thứ nó vừa mất là một thứ đáng tiếc không?

Góc tương tác: Người Việt nói "ếch ngồi đáy giếng" — nhưng truyện Việt Nam có một cái kết mà Trang Tử không hề viết: con ếch ra khỏi giếng, vẫn nghênh ngang, rồi bị trâu giẫm chết. Một bản để con ếch sống mà vỡ lẽ; một bản để nó chết vì không chịu vỡ lẽ. Bạn thích cái kết nào hơn — và câu trả lời ấy nói gì về bạn?