Dưới đáy biển sâu, nơi nước xanh trong như cánh hoa mã đề và sáng long lanh như pha lê, có một tòa cung điện của vua Thủy Tề. Tường bằng san hô, cửa sổ bằng hổ phách, mái lợp vỏ sò khép mở theo dòng nước. Ở đó sống sáu nàng công chúa người cá, xinh đẹp như nhau. Nhưng xinh nhất là nàng út — làn da mịn như cánh hồng, đôi mắt xanh thẳm như biển. Chỉ có điều, như mọi người cá, nàng không có chân, mà có một cái đuôi cá óng ánh.

Nàng út ít nói và hay mơ mộng. Điều nàng thích nhất là nghe bà nội kể về thế giới trên mặt nước — về con người, về những con tàu, về thành phố có tiếng chuông ngân. Theo lệ, người cá phải đủ mười lăm tuổi mới được ngoi lên xem mặt biển lần đầu. Nàng đếm từng năm một, chờ đến lượt mình.

Rồi ngày ấy cũng đến. Nàng nổi lên đúng lúc hoàng hôn. Một con tàu lớn thả neo gần đó, đèn treo sáng rực, có tiếng đàn và tiếng cười. Trên boong, người ta đang mừng sinh nhật một chàng hoàng tử trẻ, mắt đen, đẹp như tạc. Nàng nhìn chàng mà tim đập rộn.

Đêm ấy bão nổi. Sóng dựng như núi, con tàu vỡ tan. Nàng thấy chàng hoàng tử chới với rồi chìm dần. Không chút do dự, nàng lao tới, đỡ đầu chàng lên khỏi mặt nước, dìu chàng qua sóng dữ suốt đêm. Đến sáng, nàng đưa chàng vào một bãi cát gần tu viện, rồi nép sau mỏm đá chờ. Một cô gái trong tu viện ra, thấy hoàng tử liền gọi người cứu. Chàng tỉnh dậy, mỉm cười với cô gái ấy — mà không hề biết chính nàng tiên cá mới là người cứu mình.

Nàng trở về đáy biển, lòng nặng trĩu. Từ đó nàng buồn hơn trước. Nàng hỏi bà nội: con người sống được bao lâu? Bà bảo họ chỉ sống chừng trăm năm, nhưng họ có một linh hồn bất tử, khi chết linh hồn bay lên trời. Còn người cá sống ba trăm năm, rồi hóa thành bọt biển, tan biến mãi mãi, không linh hồn. Nàng lặng người. Nàng muốn được ở bên hoàng tử — và muốn có một linh hồn.

"Chỉ có một cách," bà nội nói khẽ. "Nếu một con người yêu con hơn cả cha mẹ họ, cưới con làm vợ, thì linh hồn chàng sẽ chia sang con. Nhưng điều đó không bao giờ xảy ra, vì cái đuôi cá mà con người cho là đẹp, trên cạn lại bị chê là xấu."

Nàng quyết định tìm đến bà phù thủy biển ở vùng nước xoáy đen ngòm. Đường đi qua rừng tảo như những cánh tay bủa vây, qua bùn lầy nơi bà phù thủy nuôi rắn nước. Bà phù thủy cười: "Ta biết con muốn gì. Con muốn có đôi chân để hoàng tử yêu con. Được thôi." Bà pha một thứ thuốc. "Uống vào, đuôi con sẽ tách thành hai chân. Nhưng mỗi bước con đi sẽ đau như giẫm lên dao nhọn. Và con phải trả giá."

"Giá gì cũng được," nàng nói.

"Giọng nói của con. Con có giọng hay nhất đáy biển. Ta lấy nó." Bà phù thủy cắt lưỡi nàng — từ nay nàng vĩnh viễn câm. "Nhớ kỹ: nếu hoàng tử cưới người khác, thì ngay sáng hôm sau ngày cưới, tim con sẽ vỡ, con hóa thành bọt biển."

Nàng gật đầu. Nàng cầm lọ thuốc, bơi lên, đặt mình trước cung điện hoàng tử rồi uống. Một cơn đau xé người, nàng ngất đi. Khi tỉnh dậy, hoàng tử đang đứng nhìn nàng — và nàng đã có đôi chân trắng ngần. Nhưng nàng không nói được một lời.

Hoàng tử đưa nàng vào cung, cho mặc lụa là, quý nàng như một đứa em nhỏ dịu dàng. Nàng nhảy múa cho chàng xem, đẹp mê hồn, dù mỗi bước là một lần đau buốt. Chàng yêu quý nàng, nhưng chỉ như yêu một người bạn. "Ta chỉ có thể yêu người đã cứu ta trên bãi biển ấy," chàng nói, "cô gái trong tu viện. Ta không bao giờ tìm lại được nàng." Nàng nghe mà lòng quặn thắt — người ấy chính là nàng, nhưng nàng không thể nói ra.

Rồi vua cha bảo hoàng tử phải cưới công chúa nước láng giềng. Chàng đi gặp mặt, lòng nghĩ sẽ chẳng ưng ai. Nhưng khi thuyền cập bến, công chúa bước ra — chính là cô gái trong tu viện năm nào. "Là nàng! Người đã cứu ta!" hoàng tử reo lên, mừng khôn xiết. Đám cưới được định ngay. Nàng tiên cá đứng đó, mỉm cười chúc phúc, dù biết sáng mai mình sẽ tan thành bọt.

Đêm trước bình minh cuối cùng, năm người chị nổi lên mặt biển. Tóc họ đã bị cắt cụt. "Chúng ta đổi tóc cho phù thủy lấy con dao này," họ nói, trao cho nàng một lưỡi dao sáng loáng. "Trước khi mặt trời mọc, hãy đâm vào tim hoàng tử. Khi máu chàng nhỏ lên chân em, chân sẽ liền lại thành đuôi, em thành người cá và sống tiếp ba trăm năm. Nhanh lên! Chàng hoặc em — một người phải chết."

Nàng cầm dao, bước vào phòng tân hôn. Hoàng tử đang ngủ, gương mặt bình yên, môi khẽ gọi tên người vợ mới. Nàng giơ dao lên... rồi khựng lại. Nàng nhìn chàng thật lâu. Nàng không thể. Yêu ai đâu phải là giết người ấy để mình được sống.

Nàng ném con dao thật xa xuống biển. Mặt nước loang một vệt đỏ như máu. Rồi nàng bước lên mạn thuyền, nhìn ánh bình minh đầu tiên hửng lên, và gieo mình xuống sóng.

Nhưng nàng không tan biến vào hư vô. Thân thể nàng nhẹ bẫng, bay lên. Quanh nàng là những sinh linh trong suốt như không khí. "Chị em là con gái của không khí," họ nói. "Người cá không có linh hồn, nhưng bằng những việc tốt, chúng ta có thể tự tạo cho mình một linh hồn bất tử. Em đã chịu đau, đã hy sinh, đã yêu mà không đòi lại — nên em được về với chúng ta."

Nàng nhìn xuống con thuyền. Hoàng tử và cô dâu đang tìm nàng trên sóng, ngỡ nàng đã trầm mình. Nàng cúi xuống, khẽ hôn lên trán chàng một cái không ai thấy, rồi bay lên cùng những đám mây hồng, hướng về nơi có ánh sáng và một linh hồn đang chờ nàng tự làm nên.

(M3 — Nếu là bạn?) Đêm ấy, các chị đưa cho nàng con dao: đâm hoàng tử để mình được sống, hay ném dao đi và chấp nhận tan thành bọt? Bạn sẽ chọn gì?

→ Bản gốc của Andersen chọn hy sinh — và chính vì thế nàng không biến mất, mà hóa thành con gái của không khí. Đó là điều truyện muốn nói: tình yêu thật là cho đi, không phải giành lấy.