Tháng Chín, năm thứ ba kể từ ngày hoá đá, công ty Kim Cương Số công bố đợt tái cơ cấu.

Email gửi toàn công ty lúc bảy giờ tối, tiêu đề viết hoa: TỐI ƯU HOÁ BỘ MÁY VÌ MỘT TƯƠNG LAI BỀN VỮNG. Nội dung ba đoạn, đoạn cuối cùng thông báo cắt giảm mười tám phần trăm nhân sự khối vận hành, để "tập trung nguồn lực cho các mảng cốt lõi".

Phòng nhân sự được giao lập danh sách rà soát toàn bộ khối vận hành trong ba ngày, dựa trên hiệu suất mười hai tháng gần nhất.

Một bạn nhân sự mới vào nghề, tên Thuỷ, được giao rà bảng lương đối chiếu với bảng chấm công. Thuỷ lần đến dòng của Sơn, thấy hiệu suất ổn định tuyệt đối, không nghỉ phép, không đi trễ, không có bất kỳ phản hồi tiêu cực nào trong ba năm liền, liền đánh dấu "giữ lại, ưu tiên cao" mà không cần xem thêm.

Nhưng vì quy trình mới yêu cầu phỏng vấn xác nhận trực tiếp với từng nhân sự trong danh sách rà soát, kể cả nhóm ưu tiên giữ, Thuỷ vẫn phải lên tầng mười hai, đến tận bàn Sơn.

*

Mười giờ sáng thứ Năm, Thuỷ đứng trước bàn Sơn, cầm một tờ giấy in sẵn câu hỏi phỏng vấn, gõ nhẹ lên mặt bàn:

"Anh Sơn ơi, em xin phỏng vấn nhanh năm phút cho đợt rà soát ạ."

Không có tiếng trả lời.

Thuỷ gõ lại, lớn hơn một chút, rồi vòng sang bên cạnh bàn, định vỗ vai Sơn cho anh chú ý. Tay Thuỷ chạm vào vai áo sơ mi xanh nhạt, và cái cảm giác dưới lớp vải ấy không phải là vai người.

Thuỷ rụt tay lại, đứng im ba giây, rồi gọi to sang bàn bên:

"Chị ơi... anh Sơn này... anh Sơn bị làm sao ấy."

*

Người ta xúm lại. Có người sờ thử, có người gõ khớp ngón tay lên cánh tay Sơn nghe tiếng cồm cộp, có người chạy đi gọi bảo vệ, có người đứng lùi ra xa lấy điện thoại quay video, sau bị nhắc xoá đi vì "ảnh hưởng hình ảnh công ty".

Chị Hạnh được gọi lên, đứng trước bàn cũ của nhân viên mình, im lặng khá lâu. Người ta kể chị hỏi đúng một câu:

"Từ bao giờ."

Không ai trả lời được câu ấy, vì không ai còn nhớ lần cuối cùng thật sự nhìn kỹ vào mặt Sơn là khi nào.

*

Bộ phận pháp chế được mời lên, không phải để lo chuyện tâm linh, mà để lo chuyện hợp đồng.

Câu hỏi đầu tiên bộ phận pháp chế đặt ra, trước cả câu hỏi Sơn còn sống hay không, là: tình trạng này có tính là "chấm dứt hợp đồng lao động" hay không, và nếu có, tính từ thời điểm nào.

Có người tra lại hồ sơ, phát hiện ra một chi tiết khiến cả phòng họp khẩn cấp im lặng mất một lúc.

Ngày Sơn ngồi im trong phòng họp kính, nghe câu "quý sau chắc chắn sẽ xét" lần thứ mười một, là ngày cách mốc tròn bốn năm công tác đúng mười một ngày.

Nghĩa là lịch vest hai mươi phần trăm cổ phần ESOP đầu tiên của anh, khoản mà anh đã chờ, đã tính đi tính lại trước khi ngủ suốt bốn năm, còn đúng mười một ngày nữa là đến hạn.

*

Bộ phận pháp chế họp riêng, không có Thuỷ, không có chị Hạnh, chỉ có anh Quang và hai luật sư ngoài thuê.

Kết luận đưa ra sau ba tiếng: theo điều khoản ESOP, nhân viên phải "đang trong tình trạng lao động hợp lệ, có mặt và thực hiện nhiệm vụ" tại đúng ngày đến hạn thì mới được ghi nhận vest. Trạng thái hoá đá, dù không có tiền lệ trong hợp đồng, được xếp vào diện "không đủ điều kiện xác nhận năng lực lao động liên tục", tương tự trường hợp nhân viên nghỉ không phép kéo dài.

Bốn nghìn cổ phần đầu tiên, phần Sơn đã chờ đúng bốn năm, bị huỷ, đúng mười một ngày trước khi đến hạn.

Không ai trong phòng họp ấy nói to điều này ra, nhưng ai cũng hiểu: nếu hôm ấy chị Hạnh nói "được xét" thay vì "quý sau xét", có lẽ mọi chuyện đã khác.

*

Vấn đề còn lại là xử lý cái bàn.

Bộ phận vận hành toà nhà không có quy trình cho việc này. Có người đề xuất báo công an, có người đề xuất mời chuyên gia phong thuỷ, cuối cùng ban giám đốc quyết định êm nhất là coi đây như một "hiện vật đặc biệt liên quan lịch sử công ty", giao cho phòng truyền thông xử lý.

Phòng truyền thông họp nhanh, quyết định sẽ không giấu, mà biến thành một câu chuyện đẹp về sự tận tuỵ, treo ngay sảnh chính, để mỗi nhân viên mới đi ngang qua đều nhìn thấy.

*

Người ta thuê một đội chuyển đồ, dùng xe nâng nhỏ đưa Sơn từ tầng mười hai xuống sảnh, đặt cạnh chậu cây kim tiền lớn nhất công ty, ngay lối ra thang máy.

Một tấm biển đồng nhỏ được đặt dưới chân, khắc chữ mạ vàng, kiểu chữ trang trọng dùng chung với biển tên các "Nhân viên xuất sắc" mọi quý:

Không ghi tên. Không ghi năm. Đội thiết kế bảo làm vậy để "tấm biển có thể tái sử dụng cho các quý sau, tối ưu chi phí in ấn".

*

Buổi sáng đầu tiên sau khi tấm biển được gắn, một nhân viên mới, vừa ký hợp đồng tuần trước, đi ngang qua sảnh, dừng lại đọc, rồi hỏi anh bảo vệ:

"Anh ơi, sao lại có tượng đá ở đây thế anh?"

Anh bảo vệ, đang chăm chú xem điện thoại, ngẩng lên, đáp gọn:

"Nhân viên cũ đấy em. Làm tốt lắm nên công ty giữ lại làm kỷ niệm."

Nhân viên mới gật đầu, thấy cũng có lý, rồi bước vào thang máy, lên tầng mười hai, ngồi xuống đúng cái bàn sát cửa sổ vừa được dọn sạch sẽ, mở laptop, chờ chị Hạnh sang chào và giới thiệu lại từ đầu, về khoản hai mươi nghìn cổ phần ESOP, và cái lịch vest bốn năm nghe qua thì cũng có vẻ không xa lắm.