Sau những ngày nắng hanh hao theo dòng nước rút, tôi đã về lại. Con đường làng giờ lát đá kiên cố, không còn lấm láp bùn non mỗi độ mưa về như thuở bé tôi vẫn thường chạy chân trần. Lòng ngực như có tiếng chim vỗ cánh, vừa hăm hở vừa phảng phất chút ngần ngại, như sợ rằng cái khoảnh khắc mong chờ bấy lâu sẽ tan biến đi mất khi chạm vào hiện thực. Bao nhiêu năm xa xứ, hình ảnh sông Lam vẫn như một bức tranh thuỷ mặc, vẹn nguyên trong ký ức.

Bước chân tôi chầm chậm tìm về bến sông xưa, nơi có bãi bồi cát mịn và những hàng tre ngà ngà nghiêng mình soi bóng. Con sông Lam giờ đây hiện ra trước mắt không còn là dòng nước bạc mênh mông, cuộn chảy như thuở những mùa lũ dữ dội, cũng không còn là dải lụa xanh biếc mùa hè tôi vẫn thường vẫy vùng. Nó hiền hoà hơn, như một người già từng trải, đã cất giấu đi bao nhiêu bí mật của thời gian để khoác lên mình vẻ trầm tư. Màu nước vẫn đó, nhưng dường như đã thêm vào chút thâm trầm, như vết thời gian hằn sâu trên da thịt.

Tôi ngồi xuống bờ cỏ, chạm tay vào dòng nước mát lạnh, cảm nhận sự chảy trôi không ngừng. Cái cảm giác ấy không còn là sự háo hức muốn hoà mình vào làn nước như thuở bé thơ, mà là một sự kết nối sâu xa hơn, lặng lẽ hơn. Sông Lam của ngày xưa là cả một thế giới rộng lớn, là bạn bè, là sân chơi không bao giờ cạn; còn Sông Lam của bây giờ, nó như một cuốn nhật ký cũ, mỗi gợn sóng đều thì thầm những câu chuyện tôi đã quên, hay chưa từng biết đến.

Những chiếc thuyền nan không còn tấp nập kéo lưới cá mòi mỗi độ xuân về, thay vào đó là những con thuyền máy nhỏ hơn, thưa thớt hơn. Tiếng hò mái nhì mái đẩy tôi vẫn khắc khoải đợi nghe trong đêm trăng sáng giờ đã vắng bóng, chỉ còn tiếng gió lùa qua rặng bần, rặng sú nghe như tiếng thở dài của sông. Dưới chân cầu bến, những bụi cỏ may mọc rậm rạp, xanh non, như muốn che đi những dấu vết của một thời đã qua. Sông vẫn đó, vẫn chảy, nhưng có chi đó đã đổi thay, không giống như trong những giấc mơ tôi vẫn thường ấp ủ.

Có lẽ, chính tôi đã đổi thay. Đôi mắt trẻ thơ nhìn sông như một phép màu, còn đôi mắt người lớn lại nhìn thấy cả những vết sẹo của thời gian và sự khắc nghiệt của cuộc đời. Dòng sông Lam không còn là nhân chứng của những trò nghịch ngợm, của những mùa hè bất tận, mà đã trở thành tấm gương phản chiếu những năm tháng trưởng thành, những nỗi nhớ và cả những chiêm nghiệm. Tôi nhận ra, sự thay đổi của dòng sông cũng chính là sự thay đổi của chính mình, của ngôi làng và của những người thân yêu đã đi qua.

Cá không còn nhiều như xưa, nhưng thỉnh thoảng tôi vẫn thấy vài chú cá bống, cá diếc lướt mình dưới làn nước trong những khe đá. Đám trẻ con trong làng giờ đây không còn nô đùa tắm mát ở bến sông này nữa, chúng có những trò chơi khác, những bãi đất khác. Nhưng có điều gì đó vẫn còn nguyên vẹn, như linh hồn của dòng sông, nó vẫn bao dung và tĩnh lặng, ôm ấp tất cả những gì đã qua và sẽ đến. Sông Lam vẫn chảy, theo cách riêng của nó, mang theo những lời thì thầm của gió và tiếng lòng của những người con xa xứ trở về.