Sông Hậu thức dậy từ trong sương. Lớp mây mỏng như tấm lụa trắng trải dài trên mặt nước, chưa kịp tan thì ánh ban mai đã rướn mình lên khỏi bờ tre, nhuộm cả dòng sông một màu hồng ửng. Tiếng mái chèo khua nhẹ vào mạn thuyền ai đó đang thả lưới cuối mùa, tiếng gà gáy từ ấp Chăm xa vọng lại, và trên hết thảy, vẳng lên từ trong xóm làng ven bờ là cái âm thanh đã gắn chặt với tuổi thơ biết bao người: tiếng khung cửi kẽo kẹt đều đều, như nhịp đập của chính trái đất này.

Làng dệt nằm nép mình bên sông, những ngôi nhà sàn thấp lè tè với vách gỗ bạc màu mưa nắng. Trong cái không khí còn đẫm hơi nước và sương khuya, người Chăm trong làng đã bắt đầu một ngày mới. Từng ngôi nhà nhỏ sáng đèn le lói, và từ đó vọng ra tiếng thoi đưa, tiếng sợi vải va vào nhau xào xạc. Ngồi bên khung cửi, những bàn tay thoăn thoắt đưa chỉ, tạo nên những đường nét hoa văn tinh tế đã tồn tại từ bao thế kỷ. Màu đỏ, màu xanh, màu vàng, màu tím – những gam màu nóng bỏng của phương Nam sao lại hòa hợp đến lạ với cái trầm mặc, cái thinh lặng của những nét mặt người Chăm.

Cô gái ngồi đó, bên khung cửi, dưới ánh đèn dầu vàng vọt. Đôi mắt đen láy, mũi cao, làn da nâu sáng – một vẻ đẹp rất riêng của người con gái Chăm. Tay cô đưa thoi, mắt cô nhìn theo từng sợi chỉ rơi xuống như có như không. Cô đan vào tấm thổ cẩm cả cái yên ắng của buổi sáng sông Hậu. Cô đan vào đó tiếng nước chảy ngày đêm, tiếng gió thổi qua rặng bần già, tiếng thầy cúng tụng kinh trong thánh đường Hồi giáo. Tấm vải dệt ra không chỉ là vải, mà là một phần hồn của dân tộc, một miền ký ức thiêng liêng được truyền từ bà sang mẹ, từ mẹ sang con gái qua những đêm dài bên khung cửi.

Ngoài sông, mặt trời đã lên cao hơn, tỏa ánh sáng vàng mật ong. Những chiếc thuyền nhỏ bắt đầu qua lại, chở nặng những mẻ cá linh, cá sặc, mang theo hương vị của vùng đồng bằng chín rồng. Nhưng trong xóm làng, vẫn chỉ có tiếng thoi đưa. Cô gái khẽ ngừng tay, ngước nhìn ra ngoài. Một chú bé đi chăn trâu chạy ngang qua, cất tiếng hát bằng thứ tiếng Chăm cổ xưa, giọng hát trong veo vang vọng giữa trời. Cô mỉm cười, rồi lại cúi xuống với tấm vải.

Bên khung cửi, một tấm khăn đang dần thành hình. Hoa văn hình tháp, hình lưỡi cày, hình quả trám – những biểu tượng mang đậm dấu ấn Chăm được tái sinh qua bàn tay cô. Có lẽ tấm khăn này sẽ theo chân cô gái về miệt chợ nổi Chợ Mới, về phố xá Châu Đốc, hay xa hơn nữa, đến những nơi mà người ta chỉ nghe tên Chăm qua sách vở. Nhưng nơi đây, bên dòng sông Hậu, nó vẫn là một phần của cuộc sống, một hơi thở không thể tách rời.

Bên ngoài, một chiếc xuồng máy nổ vang dội, cắt ngang cái tĩnh lặng. Vài tiếng cười nói rộn ràng vọng lên từ bến sông, những cô gái người Kinh, người Hoa, người Khmer cùng nhau đi chợ. Họ mặc áo bà ba đủ màu, đội nón lá, đi trên con đường đất đỏ chạy sát mé nước. Văn hóa miệt vườn hòa trộn với nhau tự nhiên như nước với sông, như tre với bờ. Cô gái Chăm nhìn họ, rồi nhìn xuống tấm khăn đang dệt. Những sợi chỉ đỏ, xanh, vàng đan xen nhau, cũng như những con người nơi đây đan xen vào nhau, mỗi người một màu, một nét, nhưng cùng tạo nên một bức tranh miền Tây rực rỡ.

Tiếng khung cửi vẫn kẽo kẹt, như một bài ca không lời vang lên từ sâu thẳm lòng đất. Một buổi sáng nữa trên sông Hậu lại bắt đầu, nhẹ nhàng mà sâu lắng, như một nốt trầm trong bản giao hưởng muôn màu của miền sông nước.