Nhiều đời sau Bàn Vương, con cháu ông đã đông lắm.

Mười hai dòng họ, mỗi họ mấy chục nóc nhà. Nương thì có hạn, rừng thì mỗi năm một bạc màu. Đất cũ không nuôi nổi ngần ấy miệng ăn nữa.

Người già trong các họ họp lại bàn. Bàn mấy đêm liền bên bếp lửa.

Cuối cùng họ quyết: phải đi tìm đất mới.

Người ta đóng thuyền. Chặt gỗ trên rừng, đẽo, ghép, trát nhựa cây cho kín. Mỗi họ một chiếc, hoặc mấy nhà chung một chiếc.

Xuống thuyền, người ta mang theo những thứ quý nhất: hạt giống buộc trong túi vải, dao rựa, khung cửi, và quyển sách cúng chép tên tổ tiên — quyển ấy được bọc mấy lớp lá, cất chỗ cao nhất trong khoang.

Rồi đoàn thuyền rời bờ.

Mấy ngày đầu trời yên. Người ta ngồi trên thuyền hát cho đỡ nhớ đất. Trẻ con thò tay xuống nghịch nước.

Đến ngày thứ bảy thì trời đổi.

Mây kéo tới đen kịt, gió nổi lên từ bốn phía. Sóng dựng cao bằng mái nhà. Thuyền bị hất lên rồi ném xuống, nước tràn vào khoang.

Người ta lấy nón, lấy bát, lấy cả hai bàn tay mà tát nước ra. Tát được bao nhiêu, sóng lại đổ vào bấy nhiêu.

Buồm rách. Chèo gãy. Mấy chiếc thuyền bị đánh dạt, mất hút trong màn nước.

Đàn bà ôm chặt lấy con. Đàn ông bám vào mạn thuyền, gọi nhau khản cả tiếng mà tiếng chìm nghỉm trong gió.

Bão như thế suốt một ngày một đêm, không ngớt.

Đến khi ai nấy đã kiệt sức, người già cầm lái mới đứng lên giữa khoang thuyền chao đảo.

Ông ngẩng mặt lên trời, hai tay chắp lại, gọi tên Bàn Vương.

"Chúng con là con cháu Bàn Vương. Chúng con không đi vì tham. Chúng con đi vì đất cũ không đủ nuôi con cháu nữa.

Xin tổ tiên cho chúng con vào tới bờ. Chỉ cần vào tới bờ, còn sống được bao nhiêu người thì sống.

Chúng con xin thề: đặt chân lên đất mới, việc đầu tiên là dựng đàn cúng tạ ơn Bàn Vương. Và con cháu đời đời, dù sau này giàu hay nghèo, ở núi này hay núi khác, cũng phải giữ lệ ấy. Ai quên thì không còn là người Dao nữa."

Cả thuyền quỳ xuống. Bao nhiêu người, bao nhiêu tiếng, cùng khấn theo một lời.

Người ta kể rằng vừa dứt lời khấn thì gió dịu đi. Mây giãn ra. Sóng còn cao nhưng không còn dựng đứng nữa. Đến sáng thì biển lặng hẳn.

Và phía trước, qua lớp sương mỏng, hiện lên một vệt xanh — đất liền.

Thuyền dạt vào bờ. Người ta bò lên bãi cát, nằm vật ra, ai cũng khóc. Đếm lại thì thiếu mất mấy người, mấy chiếc thuyền không thấy về.

Nhưng sách cúng thì còn. Hạt giống thì còn. Người thì còn đủ để bắt đầu lại.

Đúng như lời thề, việc đầu tiên họ làm không phải là dựng nhà, cũng không phải là đi tìm nương.

Họ dựng một cái đàn bằng gỗ ngay trên bãi. Mổ lợn, đồ xôi, thắp hương, mời thầy cúng đọc bài khấn tạ ơn Bàn Vương. Lễ ấy làm mấy ngày mấy đêm.

Rồi họ chép lại toàn bộ chuyện đó thành một tờ văn bản: đi từ đâu, gặp bão ngày nào, khấn những gì, thề những gì, những họ nào cùng đi, ai còn ai mất.

Tờ văn ấy về sau người Dao gọi là "Quá sơn bảng văn" — bảng văn vượt núi vượt biển.

Mỗi dòng họ giữ một bản, chép đi chép lại bằng chữ Nôm Dao, bọc vải, cất trên bàn thờ. Nhà nào cũng có. Đến kỳ cúng thì mang xuống, thầy cúng đọc lên cho cả họ nghe.

Trong đó ghi rõ mình là con cháu Bàn Vương, tên các dòng họ, và lời thề giữa biển năm ấy.

Từ đó thành lệ: người Dao có lễ cúng Bàn Vương — lễ trọng nhất trong năm của cả dòng họ, làm để trả cái lời hứa mà tổ tiên đã hứa giữa cơn bão.

Trong lễ, thầy cúng kể lại từ đầu: chuyện Bàn Hồ, chuyện mười hai người con, chuyện đóng thuyền, chuyện cơn bão bảy ngày, chuyện lời khấn. Kể suốt đêm. Người trẻ ngồi nghe.

Có người hỏi: đã mấy trăm năm rồi, sao còn phải kể mãi một chuyện?

Người già trả lời: "Vì cái lời hứa ấy không phải hứa một lần. Hứa xong là đời nào cũng phải trả."

Ghi nhớ: Người ta có thể quên đường mình đã đi. Nhưng lời hứa lúc khốn cùng thì phải nhớ — vì nhớ nó, tức là còn nhớ mình từ đâu ra.

📜 Bách khoa (M4): "Quá sơn bảng văn" (còn gọi là bảng văn vượt biển / quá hải bảng văn) — văn bản chép bằng chữ Nôm Dao mà nhiều dòng họ Dao lưu giữ, ghi truyền thuyết nguồn gốc, tên các dòng họ và lời thề với Bàn Vương. Lễ cúng Bàn Vương là nghi lễ dòng họ quan trọng bậc nhất của người Dao, do thầy cúng chủ trì, có hát kể lại toàn bộ truyền thuyết thủy tổ.

👥 Bản đồ nhân vật (M1): Nối tiếp truyện Bàn Hồ và mười hai dòng họ → nhánh "con cháu Bàn Vương".

💬 Câu hỏi mở: Trong cơn bão, người già không xin giàu sang, chỉ xin "vào tới bờ". Vì sao lời khấn càng ít đòi hỏi lại càng dễ được người đời sau nhớ?