Chuyến đò chiều chở sáu người và hai chiếc xe máy, đi chậm vì nước đang lớn, đẩy vào hông đò như một bàn tay ấm. Máy nổ đều, khói dầu bay ngược về phía lái. Cô đứng ở mũi, ba lô ôm trước ngực, nhìn bờ bên kia dựng lên từng lớp bần xanh sẫm, thấp và dày, nước đục liếm sát gốc.

"Qua thăm ai đó con?" Người lái đò hỏi, tay giữ cần lái, không quay lại.

"Qua coi cửa sông."

"Cửa nào?"

"Ba Thắc."

"Hừm." Ông nhổ bã trầu xuống nước. "Coi thì coi. Đừng đi lúc nước ròng, bùn nó nuốt dép."

"Nước đang lớn."

"Vậy kịp."

Bến Cù Lao Dung chỉ có một cầu ván và một cây bần già. Dưới gốc, có cái lều lá bán nước, hai ghế đẩu, một bình trà, một thau tôm đất phơi dở trên tấm đệm bàng. Một người đàn bà chừng năm mươi ngồi lựa tôm, tay thoăn thoắt. Trên cái võng mắc giữa hai cột lều, một bà cụ tóc trắng búi củ hành nằm đong đưa, một chân thòng xuống đất đẩy võng.

Cô đứng cách lều hai bước.

"Dì ơi, cho con hỏi đường."

"Hỏi đi. Trà thì tính tiền." Người đàn bà không ngẩng lên.

"Đường ra cửa Ba Thắc."

Bàn tay lựa tôm dừng lại. "Ra làm chi? Cửa đó chết rồi con."

"Con biết."

"Chết hồi ghe lớn hết vô được." Bà cụ trên võng nói, mắt vẫn nhắm. "Chiếc ghe chài cuối cùng ra cửa đó là năm tao về làm dâu xứ này. Từ đó tới giờ có chiếc nào nữa đâu."

"Má nhớ vậy, con nhớ khác." Người đàn bà nhặt một con tôm gãy râu bỏ qua rổ riêng. "Cửa chết hồi nước mặn vô tới mương nhà mình. Năm đó ba con bỏ cái đìa."

"Hai chuyện khác nhau."

"Chuyện nào cũng là chết, má."

"Chết thì chết một lần." Bà cụ đẩy võng mạnh hơn một cái. "Bây đừng chia ra làm nhiều lần."

Hai giọng nói qua nói lại, không ai cao hơn ai, như câu chuyện này đã được kể nhiều tới mức mòn nhẵn như cái cột lều. Bà cụ mở mắt, nhìn cô.

"Con muốn biết cửa chết năm nào thì đừng hỏi nhà này. Hỏi hai má con tao là mỗi đứa một năm."

"Con không cần năm nào. Con hỏi đường thôi."

"Vậy thì dễ." Người đàn bà chỉ ngón tay dính muối ra phía bờ đê. "Đi theo bờ đê tới lạch Cồn Tròn, chỗ mấy cây bần lớn, rồi nhìn ra. Nó còn nước là nhờ bên Trần Đề đẩy qua mỗi con nước. Chỗ nào nước đứng là chỗ đó."

"Giờ nước lớn." Bà cụ nói thêm. "Đứng lâu. Đi coi cho kịp."

Cô đặt mấy tờ tiền lên mép tấm đệm, cạnh thau tôm.

"Con chưa uống."

"Hai người uống giùm."

Người đàn bà ngẩng lên lần đầu, nhìn cô từ đầu xuống chân, nhìn cái ba lô có cái nồi nhôm buộc ngoài.

"Đi coi cửa chết mà xách nồi theo. Bộ tính ở lại nấu cơm ngoải hả con?"

"Chưa biết."

"Chưa biết thì đi lẹ lên. Tối ngoài đó muỗi nó khiêng người đi."

Bà cúi xuống lựa tôm tiếp.

Cô đi. Sau lưng, tiếng võng kẽo kẹt, và hai giọng nói vẫn tiếp, nhỏ dần: ghe chài, cái đìa, năm tao về làm dâu.

Bờ đê rải sỏi vụn. Hai bên là bần, rễ thở nhô lên khỏi bùn như hàng ngàn ngón tay chĩa lên trời. Giữa lạch có một cồn bần xanh um, người ở đây gọi là đảo khỉ, mọc lên từ phù sa con sông bỏ lại khi nó đổi đường. Trên cồn, khỉ nhảy, cành gãy giòn tan trong cái im của buổi chiều. Cô đi tới khi bờ đê hết, đi thêm một đoạn trên bùn cứng, tới một khoảng trống giữa hai cây bần, chỗ bờ thoải xuống mặt nước.

Cô dừng lại.

Mặt trời nghiêng về tây, ánh sáng dài và vàng, trải lên mặt lạch thành một dải màu đồng.

Lạch không rộng, không chảy. Nước nâu đục đầy tới sát mép bùn, không gợn, không xoáy, và nó đi ra phía xa, nơi hai hàng bần hẹp dần rồi lẫn vào một vệt sáng trắng không rõ là trời hay biển. Nước còn lên thêm một chút, từng ngấn nhỏ bò dọc rễ bần, rồi ngưng hẳn. Gió tắt. Tiếng côn trùng trong cỏ chậm lại, như chờ ai đó cho phép.

Không thuyền, không người. Trên mấy bãi cao hơn mực nước, bùn đã khô xám, nứt thành từng mảng, và trên những mảng nứt đó có mấy con cua đỏ đi ngang, vội như bị ai gọi về. Mép lạch chỗ cô đứng ướt sền sệt, in dấu chân chim, in một vệt dài của cái xuồng ai đó kéo lên từ lâu, giờ mục mất một nửa. Mùi bùn. Mùi nước lợ. Mùi lá bần ủ dưới gốc.

Mười hai năm trước, ở một khúc khác của con sông này, cha cô đã đứng trên một bờ bùn như vầy, nhìn xuống một mặt nước như vầy.

Cô cởi ba lô khỏi vai, đặt xuống đất bằng cả hai tay, chậm. Cái nồi nhôm kêu khẽ một tiếng rồi im.

Cô rút cuốn sổ trong túi áo ra, đặt lên một cái rễ bần khô, bìa vẫn khép. Cô không mở nó.

Cô nhìn ra cửa sông. Một con cò trắng bay ngang qua, cánh chạm vào ánh sáng một nhịp rồi khuất sau hàng bần. Ở đây không có ai thu giá. Không có ai bên một cái ao chờ cô tới. Không có ai giữ giùm. Cái gì làm ở khúc này, cô tự làm, và tự trả.

Cô khuỵu gối xuống mép bùn, và đưa tay ra.

Đầu ngón tay cô chạm vào mặt nước.