Đò vào cõi Mão đúng lúc trời rạng.

Giao ngồi ở mũi, hai tay ôm gối, nhìn sương bên bờ đổi màu. Từ xám tro sang xám hồng, rồi hồng nhạt như má đứa trẻ vừa ngủ dậy. Sau bao nhiêu cõi tối, cõi chuột nửa đêm, cõi trâu canh khuya, cõi hổ đêm ba mươi, đây là lần đầu dòng Sông cho nó thấy một chân trời biết ửng.

Ông lái đò gầy khua mái chèo vào sương. Suốt từ cõi Sửu tới giờ ông nói chưa được mươi câu. Giao quay lại.

"Con đi đò ông lâu vậy rồi mà chưa hỏi tên ông."

Ông lái nhìn nó một lúc, như phải lục xem cái tên mình để đâu.

"Khương," ông đáp. "Cứ gọi chú Khương."

"Chú Khương. Cõi này là cõi gì vậy chú?"

"Cõi Mão. Giờ mặt trời mọc." Chú Khương hất cằm về phía trước. "Ở đây đêm không đen. Đêm chỉ là cái quãng chờ gà gáy. Gà gáy đủ ba tiếng là một ngày mới."

Bà Đò ngồi giữa đò, cái Nghé gối đầu lên đùi bà. Nhắt thò mõm ra khỏi vạt áo Giao, hít hít.

"Thơm," con chuột nói. "Mùi xôi. Mùi khói bếp. Cõi này tao ưa."

"Mày ưa chỗ nào có đồ ăn," Giao nói.

"Thì đúng thế còn gì."

Dưới mui đò, chỗ nắng không rọi tới, một vệt tối dài nằm im. Từ cõi Sửu, cái bóng đi theo đò như vậy, ban ngày nằm lẫn vào bóng mui, đêm mới hiện hai cái tai. Giao không đuổi nó. Nó cũng không xin ở.

Đò rẽ qua một rặng tre. Cõi Mão hiện ra: ruộng mạ non đẫm sương, những mái tranh, một cây đa già, một mái đình cong ở giữa làng. Khói bếp đã lên. Nhưng Giao nhìn sang phía tây thì cau mày.

Ở đó, chỗ lẽ ra nắng phải rọi tới trước, có một vệt tối không tan. Không đen như đêm. Xám đục, âm ỉ, như vết bầm trên một khuôn mặt đang cười.

"Bà ơi, bà nhìn phía tây kìa."

Bà Đò nhìn theo. Môi bà mím lại, không nói gì.

Đò cập bến. Bến là một sân đất nện rộng, sát mé nước. Và trên sân ấy có một đám tang.

Giao biết đó là đám tang vì có cái chõng tre, trên chõng có người nằm, phủ một tấm chiếu cói tới ngực. Một ông chừng năm mươi, mặt xám, tay chắp trên bụng. Quanh chõng, cả xóm ngồi. Ai cũng ngồi xổm hoặc ngồi bệt, có người cầm bát chè, có người nhai trầu, mấy đứa trẻ ngủ gục trên lưng mẹ. Không ai khóc. Không có kèn, không có trống, không có khăn tang.

Một người đàn bà béo, đầu vấn khăn mỏ quạ, đang xới xôi từ cái thúng ra lá chuối. Thấy đò cập, bà ngẩng lên.

"Khách à? Lên đây ngồi cho ấm. Còn một lúc nữa mới gà gáy."

Giao bước lên bến, ngập ngừng nhìn cái chõng.

"Ông ấy..."

"Ông Tư Giỏ," người đàn bà nói, đưa cho nó một nắm xôi gói lá. "Nửa đêm trèo lên mái chùa vá ngói, trượt chân. Gãy cổ. Tội ông, đang vá dở."

"Ông ấy chết rồi ạ?"

"Chết rồi. Gà gáy ba tiếng thì ông dậy." Bà nói thản nhiên như bảo nồi cơm sắp chín. "Cháu ở đâu tới mà không biết? Bến Mão hoàn cho người ta một cái chết. Mỗi người một lần."

Nhắt chui hẳn ra khỏi áo, trèo lên vai Giao, mắt dán vào nắm xôi.

"Một lần thôi à?" Giao hỏi.

"Một lần. Chết lần hai thì thôi, không ai hoàn nữa." Người đàn bà lau tay vào vạt áo. "Tôi là Hai Cối, bán xôi đầu chợ. Cháu ăn đi, xôi đỗ."

Một con mèo con lông vằn chạy lon ton ngang sân, đuôi dựng đứng, nhằm về phía cái chõng. Ba bốn người cùng bật dậy. Một ông túm gáy nó, ném ra xa như ném cục đất. Bà Hai Cối thở ra.

"Đấy. Cháu nhớ cho. Ở bến này, có xác thì phải giữ mèo. Mèo nhảy qua xác là hỏng."

"Hỏng thế nào hả cô?" cái Nghé hỏi, rụt vào sau lưng bà Đò.

"Hỏng là dậy mà không phải người nữa." Bà Hai không giải thích thêm. Bà ngồi xuống, kéo vạt áo che đầu gối.

Bà Đò ngồi cạnh bà Hai. Giao đứng, nhìn ông Tư Giỏ. Cái mặt xám ấy không có vẻ gì là sắp dậy. Ngực không phập phồng. Một con ruồi đậu trên mí mắt, không ai buồn đuổi.

Tiếng gà thứ nhất vọng tới từ phía đông. Không thấy con gà nào. Tiếng gáy cao, kéo dài, như từ trong sương mà ra.

Cả xóm im bặt. Mấy người đặt bát chè xuống.

"Cõi gáy đấy," chú Khương nói khẽ sau lưng Giao. "Ở đây gà không có chủ. Tiếng gà là của cõi."

Tiếng gà thứ hai. Ngón tay ông Tư Giỏ giật một cái. Giao nín thở.

Tiếng gà thứ ba.

Ông Tư Giỏ hít một hơi dài, khò khè, như người chết đuối vừa được kéo lên. Rồi ông ngồi dậy. Tấm chiếu tuột xuống. Ông thở ra, và trong cái lạnh của sương sớm, hơi thở ông phả thành một làn khói trắng, ấm, Giao đứng cách ba bước mà vẫn thấy hơi ấm ấy lướt qua má mình.

"Ối giời," ông Tư Giỏ nói, giọng khàn. "Cái mái chùa. Tôi vá được mấy viên rồi nhỉ?"

Cả xóm cười ồ. Ai đó dúi vào tay ông một bát chè. Bà Hai Cối dúi thêm nắm xôi. Mấy đứa trẻ tỉnh dậy, ngơ ngác, rồi cười theo người lớn.

"Hết lần rồi nhé, ông Tư," một người đàn ông nói, vỗ vai ông. "Từ giờ đi đứng cẩn thận."

"Biết rồi, biết rồi."

Giao đứng nhìn, xôi trong tay nguội dần. Nó từng thấy người chết. Nó chưa từng thấy người chết uống chè.

"Bà ơi," nó nói nhỏ. "Bà có biết cõi này như thế không?"

"Bà nghe kể," bà Đò đáp. "Chưa tận mắt."

Nhắt đã gặm hết nửa nắm xôi của nó. Cái Nghé thì cứ nhìn hơi thở ông Tư, mắt tròn xoe.

Một bà cụ móm ngồi gần mép nước, tay lần tràng hạt, từ nãy không cười. Giao đi ngang qua, bà cụ níu vạt áo nó lại. Bàn tay bà lạnh như đá dưới sông.

"Cháu là khách à," bà cụ nói, không ngẩng lên.

"Dạ."

"Thế thì cháu ở ít thôi." Bà cụ nhìn về phía tây, chỗ vệt xám đục không tan. Môi bà mấp máy, giọng nhỏ tới mức chỉ mình Giao nghe được. "Ông Tư may. Ông Tư còn ấm. Dạo này người về không còn ấm nữa đâu, cháu ạ."