"Kể ta nghe," Trần Đức Hòa nói, giọng đã bớt căng thẳng, "bài thi năm đó ngươi viết gì?"

Câu hỏi khiến Đào Duy Từ hơi bất ngờ. Ông đã chuẩn bị tinh thần cho đủ loại phản ứng, từ khinh miệt, xa lánh, tới thương hại, nhưng chưa từng nghĩ tới việc người ta sẽ hỏi thẳng vào nội dung bài thi, như thể cái lý lịch xướng ca kia chỉ là một chi tiết phụ, còn điều đáng bàn thật sự vẫn là văn chương.

"Bẩm quan, đề bài năm đó luận về việc dùng binh giữ nước trong cảnh loạn lạc. Con viết rằng dùng binh giỏi không phải ở chỗ đánh nhiều trận thắng, mà ở chỗ biết khi nào không cần đánh vẫn giữ được đất."

Trần Đức Hòa gật gù, cho ngựa đi tiếp, chậm rãi. "Ý ấy không tệ. Ai chấm bài cho ngươi năm đó?"

"Bẩm quan, con không còn nhớ rõ tên vị quan giám khảo. Chỉ nhớ ông ấy khen bài trước khi biết gốc gác con."

"Khen trước, rồi gạch tên sau." Trần Đức Hòa lặp lại, giọng có chút chua chát không giấu nổi.