────────────────────────────────────

"Vua đi đánh hai thôn Đường, Nguyễn ở Thái Bình, đỗ thuyền ở bến rồi lên bộ giao chiến. Bị phục binh bắn chết."

— Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, Kỷ Nhà Ngô, năm Ất Sửu (965) †

────────────────────────────────────

Ngô Xương Xí đang đếm thóc thì người ta mang tin đến.

Không phải đếm bằng mắt. Kho Bình Kiều có ba dãy, mỗi dãy chín gian, và ông đã đi hết ba dãy ấy từ giờ Thìn, tay chạm vào từng vách bồ để nghe tiếng thóc chảy bên trong. Thóc đầy thì vách căng, tiếng chảy nặng và chậm. Thóc vơi thì vách mềm, tiếng chảy nghe rỗng.

Gian thứ bảy dãy giữa nghe rỗng.

"Gian này tháng trước còn đầy," ông nói.

Đàm Kỳ đứng sau ông một bước, tay cầm thẻ tre.◆ "Bẩm, tháng trước xuất ba trăm thạch cho quân đóng ở cửa Hới."

"Ta không cho lệnh xuất ba trăm."

"Bẩm, lệnh xuất là hai trăm. Đội trưởng ở đó xin thêm một trăm, viện cớ đường xa hao hụt."

"Rồi ngươi cho."

"Bẩm, thần cho." Đàm Kỳ không cúi đầu khi nói. Đó là điều Ngô Xương Xí giữ ông ta lại. "Vì nếu không cho, tháng sau họ sẽ tự lấy, và lúc ấy thần không ghi vào thẻ được nữa."

Ngô Xương Xí rút tay khỏi vách bồ. Trên đầu ngón tay còn dính một lớp bụi cám mỏng, mịn như phấn. Ông chà hai ngón vào nhau và bụi rơi xuống, không thấy rơi, chỉ thấy đầu ngón tay sạch lại.

Ngoài sân có tiếng ngựa. Không phải một con. Ngựa trạm bao giờ cũng đi một con, vì hai con thì tốn gấp đôi mà tin không đến nhanh hơn.

Hai con nghĩa là tin phải đến, dù một con ngã dọc đường.

*

Người lính quỳ ở giữa sân gạch, không quỳ dưới mái hiên. Áo hắn bạc trắng ở hai vai và đen sẫm ở lưng, chỗ mồ hôi chưa kịp khô lại đã ướt thêm lần nữa.

"Đứng lên," Ngô Xương Xí nói.

"Bẩm Điện hạ, thần không đứng được."

"Vậy thì nói."

Người lính ngẩng lên. Mắt hắn đỏ, không phải vì khóc, mà vì gió tạt vào suốt hai ngày ngựa chạy.

"Nam Tấn Vương băng hà."

Trong sân có bảy người. Ngô Xương Xí biết con số ấy vì ông vừa đi qua họ. Bảy người, và không ai trong bảy người ấy phát ra một tiếng nào. Con chim nào đó trên mái vẫn kêu đều, ba tiếng một nhịp, như nãy giờ.

"Ở đâu."

"Bẩm, ở hai thôn Đường và Nguyễn, đất Thái Bình.† Vương thân đem quân đi dẹp. Thuyền đỗ ở bến, vương lên bộ đánh nhau."

"Rồi sao."

"Bẩm." Người lính nuốt xuống. Cổ hắn khô đến mức tiếng nuốt nghe rõ trong sân. "Có phục binh trong bụi. Bắn ra. Vương trúng tên."

"Một mũi?"

"Bẩm, thần không rõ. Thần chỉ được lệnh mang bốn chữ: Nam Tấn Vương băng."

Ngô Xương Xí nhìn xuống người lính ấy rất lâu. Lâu đến mức Đàm Kỳ đằng sau khẽ nhúc nhích, rồi thôi.

"Ngươi tên gì."

"Bẩm, thần tên Bột."

"Bột, ngươi đi mấy ngày."

"Bẩm, hai ngày một đêm. Con ngựa thứ hai ngã ở đèo Ba Dội."

"Vào nhà bếp. Bảo họ ta cho ngươi ăn cơm nóng, không phải cháo." Ông quay đi được nửa bước rồi dừng. "Và cho ngươi rượu. Một chén thôi."

*

Trong nhà giữa, bốn người ngồi. Ánh sáng qua cửa gỗ chia mặt bàn thành những vệt sáng tối song song, và cái thẻ tre của Đàm Kỳ nằm vắt ngang một vệt sáng, chữ trên thẻ nhòe đi vì chói.

"Cổ Loa bây giờ trống," Đàm Kỳ nói.

"Ta biết."

"Điện hạ là cháu nội Tiên vương. Trong thiên hạ này, không ai gần dòng chính hơn Điện hạ."

"Ta cũng biết."

Người thứ ba là Trịnh Cẩn, tướng giữ trại phía tây, tuổi ngoài năm mươi, nói ít và mỗi lần nói đều nhìn thẳng.◆ "Vậy Điện hạ đi hay không đi?"

"Ngươi nghĩ ta nên đi?"

"Thần nghĩ nếu Điện hạ không đi, tháng sau sẽ có người khác ngồi vào đấy. Và người ấy sẽ không có họ Ngô."

"Rồi sao nữa."

Trịnh Cẩn im. Đó là chỗ ông ta hết chữ.

Ngô Xương Xí đặt tay lên mặt bàn. Gỗ lim, mát, hơi ẩm vì trời sắp mưa. Ông đã ngồi ở cái bàn này từ năm mười bốn tuổi, hồi cha ông còn sống và người ta gọi cha ông là Thiên Sách Vương, hồi cái bàn còn cao hơn khuỷu tay ông một chút.

"Đàm Kỳ. Ba dãy kho của ta còn bao nhiêu."

Đàm Kỳ nhặt thẻ tre lên, nhưng không nhìn vào đấy. "Bẩm, một nghìn tám trăm thạch. Đủ nuôi hai nghìn quân trong bốn tháng, nếu không ai xin thêm."

"Cổ Loa cần bao nhiêu để giữ?"

"Bẩm." Lần này Đàm Kỳ có nhìn xuống thẻ, rồi lại ngẩng lên, và Ngô Xương Xí hiểu cái nhìn xuống ấy chỉ là để lấy thêm một nhịp thở. "Thành Cổ Loa nuôi được bằng thuế ba huyện quanh nó. Nhưng ba huyện ấy hai năm nay nộp không đủ nửa. Dân bỏ ruộng chạy vào Kiều gia, vào Đỗ Động Giang, vào bất cứ chỗ nào không bắt phu. Muốn giữ Cổ Loa, phải mang thóc từ nơi khác tới."

"Từ đâu."

"Từ đây."

Trịnh Cẩn quay đầu nhìn Đàm Kỳ, rất nhanh.

"Tức là," Ngô Xương Xí nói chậm, "ta bỏ Bình Kiều để giữ một cái thành mà chính Bình Kiều phải nuôi."

"Bẩm, đúng vậy."

"Trong bao lâu thì cạn?"

"Nếu chỉ có ta, và không ai đánh: chừng một mùa. Nếu có người đánh." Đàm Kỳ đặt thẻ tre xuống bàn. "Bẩm, thần không tính được, vì lúc ấy không còn là bài toán thóc nữa."

Ngoài sân bắt đầu mưa. Mưa đầu mùa, hạt to và thưa, rơi xuống gạch nghe từng tiếng một trước khi nhòa thành tiếng chung.

"Còn nếu ta không đi," Ngô Xương Xí hỏi, "thì thiên hạ gọi ta là gì?"

Không ai trả lời.

Ông không hỏi lại. Câu ấy không cần ai trả lời, và ba người ngồi đó đủ khôn để hiểu điều đó.

*

Đêm ấy ông ra sân sau một mình.

Sân sau lát gạch nghiêng để thoát nước, nên đứng lâu thì bàn chân biết mình đứng trên dốc. Mưa đã tạnh. Trời còn ẩm, và mỗi lần ông hít vào là mùi đất ướt đi thẳng vào ngực, nặng hơn không khí thường.

Ông đưa tay lên.

Đường Long Bát Thức — tám thức của Rồng Đường. Thức thứ nhất là mở, hai tay tách ra như tách một tấm rèm. Thức thứ hai thu về ngực, gọi là nạp. Thức thứ ba chuyển trọng tâm sang chân trái mà thân không được nghiêng, đây là thức khó nhất trong năm thức đầu, và ông đã mất hai năm mới làm được cho đúng. Thức thứ tư. Thức thứ năm.

Đến đây tay ông dừng lại giữa không trung.

Thầy của ông là một người Đường già, tóc buộc lên bằng dây gai, dạy ở phủ Thiên Sách được ba năm thì đi. Ông ta đi vào năm cha ông mất, và không ai nghĩ đến chuyện giữ ông ta lại, vì năm ấy trong phủ có quá nhiều việc phải nghĩ trước việc học quyền.

Ba thức cuối, ông chưa bao giờ được dạy.

Người ta bảo ba thức cuối mới là chỗ bài quyền thành bài quyền. Năm thức đầu chỉ là đứng cho vững, thở cho đều, đưa tay cho đúng đường. Ba thức cuối mới là chỗ người ta biết dùng nó để đánh ai.

Ngô Xương Xí hạ tay xuống.

Ông làm lại từ đầu. Thức một. Thức hai. Thức ba, trọng tâm sang trái, thân thẳng. Thức bốn. Thức năm.

Dừng.

Ông đã làm như thế mười lăm năm nay, mỗi lần đứng ở sân này. Năm thức, rồi dừng, rồi làm lại. Ông làm nó đẹp hơn bất kỳ ai trong phủ. Đàm Kỳ từng nói, hồi còn dám nói đùa với ông, rằng năm thức của Điện hạ đẹp đến mức người ngoài xem sẽ tưởng bài quyền chỉ có năm thức.

Trong nhà, đèn còn sáng một ngọn. Đàm Kỳ vẫn ngồi với những cái thẻ tre của ông ta, cộng đi cộng lại một nghìn tám trăm thạch, như thể cộng lần thứ mười thì con số sẽ khác đi.

Xa hơn về phía bắc, cách đây mười ngày đường, có một cái ngai không ai ngồi. Và trong thiên hạ này, người gần dòng chính nhất, người mà mọi lễ nghi đều nói là nên ngồi vào đấy, đang đứng một mình trên sân gạch ướt, làm năm phần tám của một bài quyền.

Ông nghĩ: ta biết cách đứng cho vững.

Rồi ông nghĩ tiếp, và ý nghĩ sau đến chậm hơn ý nghĩa trước một nhịp, như thức thứ sáu mà ông không có:

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

† Cái chết của Ngô Xương Văn (Nam Tấn Vương), năm Ất Sửu 965. Đại Việt Sử Ký Toàn Thư chép vua đem quân đi đánh hai thôn Đường và Nguyễn ở đất Thái Bình, đỗ thuyền ở bến rồi lên bộ giao chiến, bị phục binh bắn chết. "Thái Bình" ở đây là địa danh vùng thời Ngô, không phải tỉnh Thái Bình ngày nay. Cái chết này chấm dứt quyền lực trung ương của nhà Ngô và mở ra thời kỳ mười hai sứ quân cát cứ.

† Ngô Xương Xí là con của Ngô Xương Ngập (Thiên Sách Vương), cháu nội Ngô Quyền. Ngô Xương Ngập và Ngô Xương Văn là hai anh em, cùng con Ngô Quyền, nên Nam Tấn Vương là chú ruột của Ngô Xương Xí. Sau biến cố 965, Ngô Xương Xí giữ đất Bình Kiều (nay thuộc Triệu Sơn, Thanh Hóa) và được các nguồn xếp vào danh sách mười hai sứ quân.

‡ Tình trạng thuế khóa ba huyện quanh Cổ Loa và các con số thóc trong chương là dựng lại theo bối cảnh chung của giai đoạn (dân phiêu tán, sưu dịch nặng, chính quyền trung ương suy yếu), không phải số liệu chép trong sử. Sử liệu về giai đoạn này rất sơ lược, hầu như không ghi chi tiết hành chính cấp địa phương.

◆ Đàm Kỳ, Trịnh Cẩn, người lính tên Bột là nhân vật hư cấu. Bài Đường Long Bát Thức và chi tiết Ngô Xương Xí chỉ học được năm thức đầu là hư cấu văn học, dựng theo hệ thống võ học Đường Môn Quyền Pháp của tác phẩm.

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━