Mười năm rồi, quân Hy Lạp vẫn chưa hạ được thành Troy.

Họ vượt biển tới đây vì một người đàn bà — nàng Helen, "người đẹp nhất thế gian", bị hoàng tử Troy tên Paris (đọc: Pa-rít) đưa khỏi Hy Lạp. Tổng chỉ huy liên quân là vua Agamemnon (đọc: A-ga-mem-nông). Nhưng người mà cả hai phe đều sợ nhất không phải ông ta.

Đó là Achilles (đọc: A-sin) — chiến binh mạnh nhất Hy Lạp. Người ta đồn khi chàng còn nhỏ, mẹ chàng là nữ thần biển Thetis đã nhúng chàng xuống dòng sông thiêng để mình chàng không gì đâm thủng. Chỉ có một chỗ nước không chạm tới: gót chân, nơi bà nắm để nhúng. Trừ điểm ấy, Achilles là bất khả chiến bại.

Nhưng sử thi này không mở đầu bằng một trận đánh. Nó mở đầu bằng một cơn giận.

Agamemnon, trong lúc chia chiến lợi phẩm, đã buộc phải trả lại một nữ tù binh cho cha nàng — một tư tế của thần Apollo. Tức tối vì mất phần của mình, ông ta ngang ngược đòi lấy phần thưởng của Achilles để bù vào.

Achilles nghẹn họng vì nhục. Chàng đã đổ máu suốt mười năm cho cuộc chiến của Agamemnon, vậy mà bị đối xử như một kẻ tay sai. Rút gươm ra ư? Chàng kìm lại. Nhưng chàng tuyên bố một điều còn nặng hơn.

"Từ hôm nay, ta rút khỏi cuộc chiến này. Cứ để xem quân Hy Lạp sống thế nào khi không có ta."

Rồi chàng lui về lều bên bờ biển, khoanh tay nhìn ra sóng.

Không có Achilles, cán cân đảo ngay. Quân Troy, dẫn đầu bởi hoàng tử Hector (đọc: Héc-to) — anh cả của Paris, người bảo vệ thành Troy — tràn ra như nước vỡ bờ. Hector không phải kẻ hung tàn. Chàng là người con hiếu, người chồng thương vợ, người chỉ cầm giáo vì phải giữ lấy thành của cha mình. Nhưng trên chiến trường, chàng là cơn bão.

Quân Hy Lạp bị dồn về tận thuyền. Lửa bắt đầu liếm vào mạn tàu. Nếu tàu cháy, họ không còn đường về nhà.

Trong lều, một người bạn của Achilles không chịu ngồi yên được nữa. Đó là Patroclus (đọc: Pa-trô-clút) — người bạn chí thân, người mà Achilles yêu quý hơn cả bản thân. Patroclus quỳ xuống, nước mắt lưng tròng.

"Achilles, anh cứ giận đi. Nhưng hãy để em mượn bộ giáp của anh. Chỉ cần quân Troy tưởng anh đã trở lại, chúng sẽ hoảng. Em sẽ đẩy chúng lui khỏi thuyền."

Achilles do dự. Trong lòng chàng, cơn giận và tình bạn giằng co. Cuối cùng chàng gật đầu — nhưng dặn kỹ:

"Đẩy chúng khỏi thuyền thôi. Đừng đuổi tới chân thành Troy. Nghe anh, đừng ham."

Patroclus mặc bộ giáp sáng lóa của Achilles và phóng ra. Đúng như dự tính, quân Troy trông thấy bộ giáp ấy thì rối loạn — chúng tưởng Achilles đã nguôi giận. Patroclus đẩy lửa khỏi thuyền, quét sạch quân Troy khỏi bãi biển.

Nhưng trong men say chiến thắng, Patroclus quên lời dặn. Chàng đuổi theo quân Troy tới tận chân tường thành.

Và ở đó, Hector chờ.

Hai người đối mặt. Patroclus dũng cảm, nhưng chàng không phải Achilles, và Hector thì được thần chiến trận phù trợ. Cuộc đấu ngắn và bi thảm. Patroclus ngã xuống bụi đất trước cổng thành Troy. Trước khi tắt thở, chàng thều thào một lời tiên tri: "Hector, ngươi cũng chẳng sống được bao lâu nữa đâu."

Hector cởi bộ giáp của Achilles khỏi xác Patroclus, khoác lên mình như một chiến lợi phẩm.

Tin dữ bay về lều bên bờ biển.

Khi nghe Patroclus chết, Achilles gào lên một tiếng khiến cả bờ biển rung động. Chàng vục cát đổ lên đầu, lăn xuống đất. Cơn giận với Agamemnon tan biến trong chớp mắt, thay bằng một nỗi đau và một cơn thịnh nộ mới, khủng khiếp gấp bội. Bạn chàng đã chết. Và chính chàng, bằng cơn hờn dỗi của mình, đã để điều đó xảy ra.

Đêm ấy, mẹ chàng — nữ thần Thetis — hiện lên từ sóng biển. Bà mang tới một bộ giáp mới, do chính thần thợ rèn Hephaestus đúc: một tấm khiên khắc cả vũ trụ, sáng như lửa. Nhưng bà cũng mang tới một lời sấm nặng nề.

"Con ơi, nếu con ra trận giết Hector, con sẽ toàn thắng — nhưng cái chết của con sẽ tới ngay sau cái chết của nó. Nếu con bỏ về Phthia, con sẽ sống một đời dài. Nhưng không ai còn nhớ tên con."

Achilles nhìn ra biển đêm. Sống lâu mà vô danh, hay chết trẻ mà tên tuổi vang mãi ngàn năm?

Chàng không do dự lâu.

"Con không thể sống khi Patroclus đã chết vì con. Đưa giáp cho con. Con sẽ đi."

Bình minh hôm sau, Achilles bước ra chiến trường trong bộ giáp mới. Chỉ riêng tiếng thét của chàng đã khiến hàng ngũ Troy tan vỡ. Chàng quét qua đồng bằng như lửa qua rừng khô, tìm một người duy nhất.

Hector.

Trong thành, vua già Priam (đọc: Pri-am) — cha của Hector — đứng trên tường, van con lui vào trong cổng. Mẹ chàng cũng khóc gọi. Nhưng Hector không thể trốn. Chàng là người bảo vệ thành Troy; nếu chàng chạy, ai sẽ tin chàng nữa?

Chàng đứng lại trước cổng, một mình, đợi Achilles.

Khi bóng Achilles hiện ra, rực sáng và giận dữ như một vị thần, ngay cả Hector dũng cảm cũng thấy tim mình chùng xuống. Chàng bỏ chạy quanh chân thành ba vòng, Achilles đuổi sát sau lưng. Rồi Hector dừng lại. Chàng chọn đối mặt, như một chiến binh.

Cuộc đấu diễn ra dưới chân tường thành, trước mắt cả hai đội quân. Hai ngọn giáo lớn nhất của thời đại chạm nhau. Nhưng định mệnh đã an bài, và bộ giáp Achilles quá vững. Cuối cùng, Hector ngã xuống.

Người bảo vệ thành Troy đã tắt.

Achilles đã trả thù cho Patroclus. Nhưng cơn giận vẫn chưa nguôi. Trong đau đớn, chàng làm một điều tàn nhẫn: buộc xác Hector sau xe ngựa, kéo lê quanh thành, để cả Troy nhìn thấy. Ngày qua ngày, chàng không cho ai chôn cất người hùng của họ.

Cho tới một đêm.

Một ông lão lẻn qua chiến tuyến, tới tận lều Achilles. Đó là vua Priam. Người cha già quỳ xuống, nắm lấy bàn tay đã giết con mình, và hôn lên bàn tay ấy.

"Ta tới xin xác con ta. Hãy nghĩ tới cha của ngươi, cũng đang già đi và chờ ngươi ở quê nhà. Xin cho ta được đưa Hector về, để nó được chôn cất tử tế."

Achilles nhìn ông lão. Và lần đầu tiên từ khi Patroclus chết, cơn giận trong chàng tan ra. Chàng thấy cha mình trong dáng ông lão ấy, thấy cả cái chết đang đợi chính mình. Hai kẻ thù — người giết con và người mất con — cùng khóc bên nhau trong lều, một người khóc con, một người khóc bạn và khóc cả số phận ngắn ngủi của mình.

Sáng ra, Achilles tự tay trao xác Hector cho Priam, và hứa ngừng chiến để Troy làm tang lễ.

Thành Troy tiễn Hector trong mười hai ngày khói hương.

Còn Achilles biết rất rõ: lời sấm đã ứng một nửa. Chàng đã giết Hector. Nửa còn lại — cái chết của chính chàng — chỉ còn là chuyện sớm muộn. Ngoài kia, đâu đó, Paris đang lắp một mũi tên lên dây cung, và một vị thần đang lặng lẽ chỉ cho nó biết phải nhắm vào đâu.

Vào đúng cái gót chân.

🔀 Nếu là bạn? (M3): Bạn là Achilles, đứng bên bờ biển sau khi Patroclus chết. Mẹ bạn vừa nói rõ: ra trận giết Hector thì vinh quang bất tử nhưng chết trẻ; bỏ về nhà thì sống lâu nhưng vô danh. Bạn chọn thanh gươm, hay chọn con thuyền về quê? Trong bản gốc, Achilles chọn ra trận — và chính lựa chọn ấy làm nên nền văn hóa anh hùng Hy Lạp: một cái tên vang ngàn năm đáng giá hơn một đời sống dài lặng lẽ. Còn bạn thì sao?