Ở một làng nhỏ ven rừng trên đảo Java, có một người đàn bà góa sống một mình.

Bà không có con.

Bà làm ruộng, bà nuôi gà, bà sống lặng lẽ. Nhưng đêm nào bà cũng ngồi ở bậc cửa nhìn ra sân trống, và nghĩ: giá mà có một đứa nhỏ chạy quanh cái sân này.

Rồi một hôm, ở bìa rừng, bà gặp Buto Ijo (đọc "Bu-tô I-giô").

Trong tiếng Java, cái tên ấy nghĩa là Quỷ Xanh.

Hắn cao bằng ba người đàn ông chồng lên nhau, da xanh lét, răng nanh chìa ra ngoài môi, và khi hắn bước thì mặt đất rung.

Bà sợ tới mức không chạy nổi.

Nhưng con quỷ không ăn thịt bà. Hắn cười, và hắn nói chuyện làm ăn.

— Ta biết bà muốn có con — hắn nói. — Ta cho bà.

Hắn đưa cho bà một nắm hạt dưa.

— Bà gieo đi. Sẽ có một quả dưa vàng. Trong đó có con của bà.

Bà mừng run. Nhưng bà cũng đủ khôn để hỏi:

— Ngươi được gì?

Con quỷ cười, và câu trả lời của hắn thẳng tới mức tàn nhẫn:

— Ta được bữa ăn. Bà nuôi nó lớn. Năm nó tròn mười sáu tuổi, ta quay lại lấy.

Người đàn bà đứng đó rất lâu.

Bà biết đây là một cuộc đổi chác kinh khủng. Nhưng bà cũng đã ngồi ở bậc cửa quá nhiều đêm rồi.

Bà nhận nắm hạt.

Dưa lên rất nhanh.

Trong đám dây có một quả to khác thường, vỏ vàng óng như dát vàng thật. Bà bổ ra.

Bên trong là một đứa bé gái.

Bà đặt tên nó là Timun Mas — Dưa Vàng.

Con bé lớn lên xinh xắn, nhanh nhẹn, cười suốt ngày. Nó chạy khắp cái sân mà bà từng ngồi nhìn.

Và mỗi năm trôi qua, người mẹ lại đếm thầm một cái.

Mười. Mười hai. Mười lăm.

Trước sinh nhật thứ mười sáu của con, người mẹ không ngủ được nữa.

Bà đi tìm một ông đạo sĩ già sống trên núi và kể hết mọi chuyện.

Ông cụ nghe xong, im lặng một lúc, rồi vào trong lấy ra bốn cái túi vải nhỏ.

Ông đưa cho bà và dặn:

— Túi thứ nhất đựng hạt dưa chuột. Túi thứ hai đựng kim. Túi thứ ba đựng muối. Túi thứ tư đựng mắm tôm.

Ông nhìn bà rồi nói tiếp, chậm rãi:

— Đưa cho con bé. Bảo nó chạy. Và bảo nó: chỉ ném khi nào con quỷ đã gần tới mức nghe được hơi thở của nó. Ném sớm thì phí.

Sáng hôm ấy, mặt đất rung.

Buto Ijo bước ra từ bìa rừng, đúng hẹn, đúng ngày.

Người mẹ nhét bốn cái túi vào tay con gái, đẩy nó ra cửa sau, và nói câu duy nhất bà kịp nói:

— Chạy đi con. Đừng ngoái lại.

Rồi bà đứng chắn ở cửa trước, chắn con quỷ được đúng mấy nhịp thở.

Đủ để đứa bé chạy vào rừng.

Timun Mas chạy.

Nó chạy qua ruộng, qua suối, vào rừng sâu. Nhưng chân người thì bằng sao được chân quỷ. Tiếng bước chân rầm rập sau lưng cứ gần lại, gần lại.

Nó nghe được hơi thở của hắn.

Nó thò tay vào túi thứ nhất và ném nắm hạt dưa chuột ra sau lưng.

Đất nứt. Dây leo bung lên, quấn vào nhau, phủ kín cả khoảnh rừng thành một ruộng dưa chuột chằng chịt. Con quỷ vướng chân, ngã dúi, phải mất một lúc lâu mới xé được đường ra.

Timun Mas chạy tiếp.

Hắn lại đuổi kịp.

Lần này nó ném nắm kim.

Kim rơi xuống đất và mọc lên thành một rừng tre. Cả một rừng tre gai, thân thẳng đứng, nhọn hoắt, đan vào nhau dày đặc.

Con quỷ gầm lên, lấy tay bẻ gãy từng cây một mà xông qua. Da hắn rách. Máu chảy.

Nhưng hắn qua được.

Timun Mas chạy tiếp, ngực rát, chân run.

Lần thứ ba, nó ném nắm muối.

Đất phía sau lún xuống, nứt ra, nước tràn vào — và trong chớp mắt, giữa rừng mọc lên một cái biển mặn.

Con quỷ phải bơi.

Hắn bơi rất lâu. Nước mặn xát vào những vết rách trên da hắn. Hắn vừa bơi vừa gầm.

Nhưng hắn cũng qua được cái biển ấy.

Và khi hắn lên bờ, Timun Mas đã kiệt sức. Nó không chạy được nữa. Nó vấp, ngã sấp xuống đất.

Nó lăn người lại, ngước lên, và nhìn thấy cái bóng khổng lồ đang đổ xuống mình.

Nó chỉ còn một cái túi.

Nó ném túi mắm tôm.

Mặt đất phía sau lưng nó sôi lên.

Cả một vùng biến thành đầm lầy — bùn đen, nóng, sục sôi như một cái nồi khổng lồ, sâu không đáy.

Buto Ijo lao tới quá nhanh để dừng lại.

Hắn rơi xuống.

Hắn vùng vẫy, hắn gào, hắn với tay lên phía cô bé. Nhưng càng vùng thì càng lún. Bùn kéo hắn xuống, chậm rãi, không thương xót.

Rồi mặt đầm phẳng lại.

Rừng im.

Timun Mas nằm thở dốc bên bờ đầm rất lâu. Rồi nó đứng dậy, và nó đi về.

Nó về tới nhà lúc trời chạng vạng.

Mẹ nó vẫn đứng ở cửa trước — đúng chỗ bà đã đứng chắn từ sáng, không dám bỏ đi đâu, không dám ngồi xuống.

Hai mẹ con ôm nhau.

Người Java kể rằng từ đó hai mẹ con sống yên ổn, và không con quỷ nào tới đòi nợ nữa.

Nhưng có một chuyện đáng nghĩ trong truyện này.

Bốn thứ trong bốn cái túi ấy đều là đồ trong bếp: hạt dưa, cây kim, muối, mắm tôm.

Không có gươm thần. Không có bùa cao siêu.

Cô bé thắng con quỷ bằng những thứ mà bất cứ người mẹ nào trong bất cứ căn bếp nào cũng có sẵn.

Người Java nói: đó chính là ý.

🏃 "Chạy trốn và ném đồ" — mô-típ có ở khắp thế giới. Nhân vật bị quái vật đuổi, ném lại đằng sau những vật nhỏ, mỗi vật hóa thành một chướng ngại. Cổ tích Nga, cổ tích Grimm, cổ tích Nhật đều có. Cái riêng của bản Java là bốn thứ đó đều đến từ căn bếp của người mẹ.

🇻🇳 Liên hệ Việt Nam: mô-típ "đứa trẻ sinh ra từ quả" cũng có trong kho truyện Việt và các dân tộc thiểu số — trẻ sinh ra từ quả bầu, từ quả trứng. Và mô-típ "người mẹ trao vật hộ thân cho con lên đường" thì có ở gần như mọi kho cổ tích.

🐉 Thẻ Bestiary: Buto Ijo — Quỷ Xanh. Mạnh nhất chuyên đề về sức, yếu nhất về đầu óc. Điểm yếu: lao quá nhanh, không kịp dừng.

🔀 Nếu là bạn? Bạn là người mẹ ở bìa rừng, con quỷ đang chìa nắm hạt dưa ra. Bạn nhận — để có mười sáu năm được làm mẹ, rồi tìm cách cứu con sau; hay từ chối — và về lại căn nhà trống với cái sân không có tiếng trẻ con?