Xe cấp cứu gọi vào lúc 9 giờ 47 tối.

Nguyễn Thị Lan, 45 tuổi, giáo viên. Ngã tại phòng giáo viên trường THPT Nguyễn Du. Đau ngực dữ dội trước khi ngã. Bắt đầu vã mồ hôi, tím tái môi. EMS đã cho aspirin, đang truyền normal saline, ECG trên đường cho thấy ST chênh lên rõ ở V2–V5.

STEMI. Nhồi máu cơ tim cấp, vùng thành trước.

Tôi gọi cath lab ngay khi xe còn chưa tới.

Cô Lan vào phòng cấp cứu với khuôn mặt trắng bệch, tóc còn kẹp nửa chừng — kiểu tóc của người đang làm việc thì ngã xuống. Hai tay bà siết chặt hai bên thành cáng, mắt nhìn lên trần như đang cố không để bản thân hoảng loạn.

"Tôi đang chấm bài," bà nói, giọng khó. "Còn hai mươi quyển."

"Để đó đã," tôi nói. "Bây giờ tập trung thở cho tôi."

Tôi gắn monitor. SpO2 88. Nhịp tim 112, không đều. Tôi cho oxygen qua mask, gọi Hùng chuẩn bị line IV thứ hai, đồng thời liên lạc lại cath lab — đội can thiệp mạch vành đang trên đường xuống.

Cô Lan nhắm mắt. Môi bà mấp máy — không phải đau, mà như đang nhẩm gì đó. Tôi hỏi bà đang làm gì. Bà nói đang tính xem mình bắt đầu đau lúc mấy giờ để khai đúng với bác sĩ.

Tôi nhìn bà một giây.

"7 giờ 23," bà nói. "Tôi nhớ vì tôi vừa nhìn đồng hồ định về."

Đau từ 7 giờ 23. Xe gọi lúc 9 giờ 12. Gần hai tiếng.

"Tại sao không gọi cấp cứu sớm hơn?"

Bà im. Rồi: "Tôi nghĩ... sẽ tự hết."

Câu đó tôi nghe không biết bao nhiêu lần rồi. Người ta nghĩ cơn đau sẽ tự hết. Người ta nghĩ mình không phải loại người bị nhồi máu cơ tim. Người ta nghĩ còn phải chấm bài.

Đội cath lab tới lúc 10 giờ 08. Tôi bàn giao cô Lan, đứng nhìn họ đẩy cáng vào thang máy. Trước khi cửa thang khép lại, cô Lan quay đầu nhìn tôi — như muốn nói gì đó. Nhưng cửa đã đóng.

Ở hành lang ngoài phòng cấp cứu, có hai đứa học sinh ngồi trên ghế nhựa xanh.

Đứa bên trái — con trai, mặc áo đồng phục còn nguyên phù hiệu Nguyễn Du — mặt trắng như tờ giấy, hai tay đặt trên đầu gối, nhìn xuống sàn. Đứa bên phải — con gái, tóc buộc đuôi ngựa — mắt đỏ hoe, nhưng không khóc nữa, chỉ còn thở mạnh theo từng nhịp.

Tôi nhận ra ngay: đây là người gọi xe cấp cứu.

Tôi đi ra. Hai đứa ngẩng đầu nhìn tôi cùng lúc — cái nhìn của người đang chờ tin mà sợ nghe.

"Cô Lan qua rồi," tôi nói. "Đang được can thiệp mạch vành, ổn định."

Con gái thở phào — cái thở phào của người nín thở hai tiếng đồng hồ.

Con trai gật đầu. Rồi hỏi, giọng khẽ: "Tại sao tim người ta lại bị vậy hả bác sĩ?"

Tôi nhìn cậu. Mắt cậu không đỏ như bạn, nhưng có gì đó trong đó — không phải sợ, mà như muốn hiểu. Muốn có một lý do cụ thể, một cái gì đó cắt nghĩa được tại sao người lớn có thể ngã xuống giữa buổi tối bình thường.

Tôi ngồi xuống cái ghế trống cạnh hai đứa.

"Em học lớp mấy?"

"Dạ, 12A3. Cô Lan dạy toán lớp em."

Tôi gật đầu. "Tim có những mạch máu nhỏ nuôi nó," tôi nói. "Giống như ống nước trong nhà vậy. Lâu ngày, bên trong ống đóng cặn — cholesterol, mỡ, đủ thứ. Đóng từ từ, không đau, không có triệu chứng gì. Rồi một hôm cái cặn đó vỡ ra, máu đông lại, bít ống hoàn toàn. Tim không có máu nuôi là nó bắt đầu chết."

Cậu bé lắng nghe. Không ngắt lời.

"Cô Lan bị ở mạch vành trước trái — mạch lớn nhất. Bên trong đã hẹp lâu rồi mà không biết. Hôm nay nó bít hẳn."

"Mình có biết trước được không ạ?"

"Có thể. Kiểm tra sức khỏe định kỳ, xét nghiệm máu, đo huyết áp. Nhưng nhiều người không đi. Hoặc đi rồi không để ý kết quả."

Cậu im một lúc. "Cô hay uống cà phê đen lắm," cậu nói. "Mỗi sáng vào lớp là cô cầm ly cà phê. Em với mấy đứa hay nói cô nghiện cà phê."

Tôi không nói gì.

"Cái đó có làm tim bị vậy không ạ?"

"Cà phê không phải nguyên nhân chính. Nhưng nếu đã có mạch vành hẹp rồi thì nhiều thứ có thể làm nó nặng hơn — căng thẳng, mất ngủ, làm việc quá sức."

Cậu gật đầu chậm. Như đang xếp thông tin vào đúng chỗ trong đầu.

Con gái ngồi cạnh lên tiếng: "Hôm nay cô phải họp phụ huynh đến 6 giờ, xong ở lại chấm bài. Em nghe cô nói với thầy bảo vệ là tuần này cô chấm bài ba đêm liên tiếp rồi."

Tôi không trả lời thẳng. Tôi chỉ nói: "Cô may mắn vì các em ở đó."

Đội cath lab gọi xuống lúc 11 giờ 20. PCI thành công. Đặt stent vào đoạn LAD bị tắc. Dòng chảy phục hồi tốt. Cô Lan sẽ được chuyển lên phòng ICU tim mạch theo dõi qua đêm.

Tôi báo tin cho hai học sinh.

Con gái bật khóc — lần này khóc thật, không phải nín. Con trai đứng dậy, bước ra ngoài cửa kính một lúc. Tôi để yên.

Khi cậu quay vào, tôi hỏi: "Ba mẹ các em biết chưa?"

"Dạ, em nhắn rồi. Mẹ em đang trên đường tới đón."

"Tốt. Về nghỉ đi. Cô đã qua cơn nguy hiểm rồi."

Hai đứa gật đầu. Nhưng không đứng lên ngay.

Gần nửa đêm, tôi có ca mới — ông Bảy, 71 tuổi, té ngã gãy xương hông, người nhà chở vào bằng xe ôm vì không gọi được taxi. Tôi xử lý, cho giảm đau, gọi hội chẩn ngoại. Khi tôi đi ngang hành lang phía cánh ICU, tôi nhìn qua cửa kính phòng cô Lan.

Hai đứa học sinh đứng ở đó.

Không vào được — phòng ICU không cho người nhà vào giờ này — nhưng chúng đứng ở cửa kính, nhìn vào trong. Tôi không biết chúng có thấy cô Lan không, hay chỉ thấy màn hình monitor và dây nhợ lằng nhằng. Nhưng chúng đứng đó.

Chưa chịu về.

Tôi không nhắc lại lần nữa. Chỉ đi tiếp vào phòng trực.

Có những thứ không cần giải thích bằng lời.